(QBĐT) - Có lẽ khái niệm doanh nghiệp ma (DNM) không còn xa lạ với mọi người, nhưng đó là doanh nghiệp (DN) nào, nó hoạt động ra sao... lại là chuyện không dễ biết. Ngoài ra, trong thực tế còn có nhiều DN không có địa chỉ, không có sự liên hệ với cơ quan chức năng, không làm nghĩa vụ với ngân sách... Nói vắn tắt đó là những doanh nghiệp ngoài vòng kiểm soát (DNNVKS) của cơ quan chức năng...

Người ta vẫn nói, thời nay làm giám đốc quá dễ, cứ đệ đơn thành lập DN là thành giám đốc, muốn oai nữa là vay tiền ngân hàng mua xe, thuê tài xế...Có lẽ điều đó là đúng, bởi trên địa bàn tỉnh ta với 85 vạn dân, kinh tế chưa phát triển, thuộc tỉnh nghèo so với cả nước mà theo báo cáo của cơ quan chức năng, tính đến cuối tháng 12-2011 toàn tỉnh có 3.106 DN. Tính bình quân cứ 283 người là có một DN, kể cả lớn bé, người già...

Tuy nhiên, trong đó số thực tế hoạt động chỉ có 2.467 DN, chiếm 79,4%; số còn lại bao gồm 81 DN đã đăng ký kinh doanh nhưng chưa đi vào hoạt động, DN tạm dừng sản xuất kinh doanh 126 DN, chờ giải thể 141 DN...và có 238 DN không tìm thấy địa chỉ.

Doanh nghiệp ma và gần... ma

Trong tháng 6-2012, Cục Thống kê thực hiện kế hoạch điều tra DN, số DN thuộc diện điều tra là 2.815 thì có đến 451 DN không có phản hồi. Theo Cục Thống kê, số DN này thuộc các dạng sau đây: Là DN đã ngừng hoạt động nhưng không báo cáo cơ quan chức năng. Số nữa thực tế đã tự giải thể nhưng không làm thủ tục theo quy định, do đó về mặt pháp lý vẫn còn tồn tại. Một số DN, có thể là không nhỏ, thành lập để vay vốn ngân hàng hoặc buôn bán, hợp lý hoá hoá đơn chứng từ, được gọi là doanh nghiệp "ma".

Bên cạnh đó, số DN thành lập theo phong trào, chờ thời cơ...cũng không ít. Một dạng khác là DN đã chuyển địa bàn hoạt động sang địa phương khác như sang Lào, Cămpuchia...Cùng với con số 238 DN không tìm thấy địa chỉ ở trên thì tổng số DNNVKS của cơ quan chức năng lên đến 689 DN. Và trong số này có bao nhiêu DNM? Có lẽ đây là con số rất khó xác định, mặc dù trong thực tế là có và là con số không nhỏ. Vấn đề đặt ra là vì sao lại có đội ngũ DNNVKS của cơ quan chức năng đông đến vậy?

Công ty Thế Thịnh thi công kè dọc sông Kiến Giang đoạn qua xã Duy Ninh, Quảng Ninh (ảnh chỉ có tính chất minh họa).

Phải nói rằng trong thời kỳ mở cửa cùng với sự thông thoáng trong thủ tục đăng ký thành lập DN, hàng loạt DN đã được cấp phép hoạt động. Hàng năm vài trăm DN mới xuất hiện, trong 6 năm từ 2006-2011 đã có 2.200 DN ra đời, cao điểm như năm 2010 có đến 457 DN, năm 2011 là 420 DN... Điều đó đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội của đất nước nói chung, của tỉnh nói riêng cũng như mong muốn của đông đảo doanh nhân, người lao động. Và chính sự năng động sáng tạo của đội ngũ DN đã góp phần tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm cho người lao động, khai thác tiềm năng của tỉnh, tăng thu cho ngân sách...

Bên cạnh mặt tích cực không thể phủ nhận, cũng đã manh nha những hạn chế, thậm chí tiêu cực lợi dụng chính sách thông thoáng, mở cửa...Đó là, có không ít kẻ thành lập DN chỉ để vay vốn hoặc mua bán hoá đơn...; có người thành lập DN để chờ thời cơ...Cùng với những vấn đề trên một điều dễ nhận ra là trong những năm qua một số lượng lớn DN lĩnh vực xây dựng cơ bản được thành lập, giám đốc DN xây dựng cơ bản nhan nhản, trong khi đó DN trong lĩnh vực sản xuất, chế biến chiếm tỷ lệ bé nhỏ...

Cũng chính vì vậy mà khi Chính phủ thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ, hạn chế đầu tư công...hàng loạt DN xây dựng cơ bản đã rơi vào tình trạng không có việc làm phải ngừng hoạt động. Số DN này cùng với những DN bị cơ chế đào thải đã làm cho số DN "thất nghiệp" trở nên đông đảo với con số mà chúng ta đã tiếp cận ở trên.

Tác hại của DNNVKS? Chúng tôi đã đặt câu hỏi này với ông Trần Chính Quyền, Phó Cục trưởng Cục Thuế tỉnh. Ông Quyền cho biết: Các DN này đã gây khó khăn cho công tác quản lý thuế, như lập dự toán không sát, khó khăn và mất thời gian trong việc tìm kiếm địa chỉ, thông báo thu thuế và tất nhiên chẳng thu được đồng tiền thuế nào ở các DN này. Với xã hội cũng có những hệ lụy như tìm kiếm địa chỉ để liên hệ công việc của người lao động...Về những tác hại mà DNM gây ra như việc mua bán hoá đơn, hoàn thuế..., ông Quyền cho biết, đến tại thời điểm này chưa phát hiện ra DN nào có những biểu hiện tiêu cực trên.

Biện pháp ngăn chặn...

Còn ngành Thuế đã có những biện pháp nào để hạn chế việc thành lập DN vô tội vạ, đặc biệt là lật tẩy DNM? Đây là vấn đề không đơn giản khi họ đã cố tình "lách luật", nhưng theo ông Quyền, vấn đề quan trọng là địa phương cần có sự hợp tác chặt chẽ với ngành Thuế trong việc cung cấp thông tin về DN trên địa bàn để cùng phối hợp trong quản lý. Đối với ngành Thuế, công tác nghiệp vụ được siết chặt hơn để phát hiện và xử lý những vi phạm của DN trong sử dụng hoá đơn... Bên cạnh đó, ngành Thuế 6 tháng một lần sẽ kiến nghị Sở Kế hoạch- Đầu tư thu hồi giấy phép hoạt động khi DN vi phạm các quy định cùng với việc quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng để cả xã hội cùng giám sát hoạt động của DN.

Theo báo cáo của ngành Thuế, cuối năm 2011 có đến 558 DN không nộp được đồng tiền thuế nào vào ngân sách. Cùng với đó có hàng trăm DN không những không hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch mà nộp thuế đạt tỷ lệ rất thấp, nộp lấy có!

Có ý kiến cho rằng tình trạng trên một phần do sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa đồng bộ nên chưa tạo được kỷ cương trong việc hình thành, hoạt động và giải thể DN. Cơ quan kế hoạch thì chủ yếu là cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho DN, còn DN có trụ sở ở đâu, có biển hiệu hay không, hoạt động hay giải thể thì không biết... Cơ quan Thuế chủ yếu tập trung việc thu thuế...

Cũng có ý kiến cho rằng để hạn chế việc DN không có địa chỉ, không có biển hiệu... khi đăng ký kinh doanh cần có chứng nhận của địa phương, DN có cam kết thực hiện các quy định...

Tuy nhiên, việc đặt ra những quy định "thêm" mà người ta thường gọi là "giấy phép con" là điều không nên, không được tạo ra những rào cản dù là rất nhỏ cho DN, trái với xu thế cải cách thủ tục hành chính hiện nay.

Khi đưa những vấn đề này trao đổi với ông Trần Viết Đán, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch- Đầu tư, ông cho rằng cần tăng cường kiểm tra trên thực tế hoạt động của DN, phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành với địa phương đặc biệt là xã, phường để thực hiện nghiêm Nghị định 53/2007/ NĐ -CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch- đầu tư.

Nếu lâu nay chúng ta thực hiện nghiêm túc, thường xuyên Nghị định 53/2007/ NĐ-CP của Chính phủ, chắc hẳn không phải bất ngờ trước những con số DNM, DNNVKS của cơ quan chức năng như hiện nay.

Thiết nghĩ, đây là bài học trong quản lý DN của các cơ quan chức năng trong thời gian tới.

                                                                                    Văn Hoàng