(QBĐT) - Thời gian qua, tình trạng khai thác cát trái phép tại hạ nguồn sông Dinh, thuộc vùng giáp ranh giữa xã Nam Trạch và thị trấn Việt Trung (Bố Trạch) đã trở thành vấn đề "nóng" trong dư luận nhân dân. Trước thực trạng này, cơ quan chức năng huyện Bố Trạch đã tiến hành kiểm tra, xử phạt và có các văn bản yêu cầu các địa phương phối hợp xử lý dứt điểm. Thế nhưng việc khai thác trái phép vẫn công khai tiếp diễn, gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống và sản xuất, cũng như môi trường khu vực hạ nguồn sông Dinh.

Công khai và rầm rộ

Có mặt tại bờ nam sông Dinh (thuộc địa phận thôn Tây Thành, xã Nam Trạch) vào 9 giờ sáng ngày 1-8-2013, sau thời điểm UBND huyện Bố Trạch có các văn bản yêu cầu xử lý nghiêm tình trạng khai thác cát trái phép ở đây, ở bên kia sông (thuộc địa phận thị trấn Việt Trung) việc khai thác cát vẫn diễn ra công khai và rầm rộ. Máy hút cát, máy xúc, xe vận chuyển,... vẫn tấp nập ở điểm khai thác. Cả một đoạn sông Dinh vốn dĩ bình lặng, giờ ồn ào tiếng máy chạy...

Qua trao đổi với cán bộ chính quyền xã Nam Trạch, được biết điểm khai thác này là của ông Võ Hữu Thoán, thường trú tại thôn Tây Thành, xã Nam Trạch. Và cách điểm khai thác của ông Thoán về phía thượng nguồn chừng 2 km là điểm khai thác của ông Nguyễn Tuấn Hải, cũng có địa chỉ thường trú tại Nam Trạch.

Cùng với hai điểm khai thác này, trên địa bàn xã Nam Trạch còn có một doanh nghiệp tư nhân là Công ty Nhật Dũng Kỳ cũng tham gia khai thác cát tại sông Dinh. Với công ty này, dù vị trí khai thác nằm trong quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản của tỉnh giai đoạn 2011 - 2015, tầm nhìn đến năm 2020, đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 32/2011/QĐ-UBND ngày 22-12-2011, nhưng đến thời điểm tháng 6-2013, đơn vị này vẫn chưa được UBND tỉnh cấp giấy phép khai thác. Điều này cũng có nghĩa là Công ty Nhật Dũng Kỳ đã tiến hành khai thác trái phép như cá nhân ông Thoán và ông Hải.

Sông Dinh sạt lở tại điểm khai thác cát thuộc địa phận thị trấn Việt Trung.

Hậu quả nặng nề

Tiếp cận các bãi khai thác cát theo đường đi trên địa phận thị trấn Việt Trung, ở nhiều đoạn chúng tôi phải khiêng xe máy mới đi qua được. Đó là hậu quả của việc các xe vận tải cát thường xuyên lưu thông trên con đường này đã gây sụt lún, nhiều nơi hình thành những rãnh sâu từ 40 - 60cm, khiến con đường trở thành những cái "bẫy" nguy hiểm...

Không chỉ làm xuống cấp các con đường, hậu quả nặng nề của nạn khai thác cát còn là việc sạt lở hàng nghìn mét vuông đất dọc bờ sông. Tại điểm khai thác của ông Võ Hữu Thoán là khu vực đất trồng sắn của trên 40 hộ dân thuộc thôn Tây Thành, xã Nam Trạch.

Nhìn từ bờ nam sông Dinh, cả một khu vực đất nông nghiệp bị sạt lở nghiêm trọng với bờ sông đã trở nên dựng đứng khi mỗi ngày lại có hàng trăm mét khối đất bị sông Dinh nuốt chửng bởi cát dưới lòng sông đang bị những "vòi rồng" hút cạn khiến bờ sông không còn điểm tựa. Và bên cạnh đó là hệ thống máy móc chuyên dụng vẫn ngang nhiên hoạt động dù cơ quan chức năng đã nhiều lần kiểm tra và xử phạt...

Điều đáng nói là không chỉ đe dọa đến sản xuất và đời sống của trên 40 hộ nói trên, mà về lâu dài, nạn khai thác cát trái phép tại sông Dinh sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng cho vấn đề môi trường trong khu vực, làm biến đổi dòng chảy của sông, "điểm tựa" dưới lòng sông mất đi, đất ven sông sẽ trở thành "mồi ngon" cho các trận lũ dù chỉ là nhỏ. Nếu nạn khai thác cát trái phép vẫn tiếp diễn, tin rằng trong thời gian không xa, chúng ta sẽ phải lo đến những khoản đầu tư khổng lồ để xây kè chắn sạt lở dọc sông Dinh cũng như nhiều dòng sông khác trong tỉnh đang bị nạn "cát tặc" hoành hành và đe dọa.

Xử lý thiếu kiên quyết

Như đã nói ở trên, trước nạn khai thác cát trái phép đã và đang gây những hậu quả nghiêm trọng tại sông Dinh, UBND huyện Bố Trạch đã chỉ đạo Phòng Tài nguyên - Môi trường kiểm tra thực địa. Sau khi tiến hành kiểm tra thực địa, UBND huyện đã có các văn bản yêu cầu đình chỉ việc khai thác của các cá nhân và doanh nghiệp, đồng thời yêu cầu UBND xã Nam Trạch và thị trấn Việt Trung  cùng phối hợp để xử lý dứt điểm tình trạng này.

Trao đổi về vấn đề này, ông Trần Công An, Chủ tịch UBND xã Nam Trạch, cho biết: Ngay sau khi có văn bản chỉ đạo của UBND huyện, UBND xã Nam Trạch đã tiến hành kiểm tra và lập biên bản đình chỉ hoạt động của Công ty Nhật Dũng Kỳ. Riêng đối với hai điểm khai thác của ông Võ Hữu Thoán và Nguyễn Tuấn Hải, là các cá nhân có hộ khẩu thường trú tại địa phương, nhưng hiện đang tiến hành khai thác cát trên địa phận thị trấn Việt Trung, chính quyền xã Nam Trạch cũng đã tiến hành phối hợp cùng thị trấn Việt Trung, nhưng quá trình thực hiện chưa thực sự đạt hiệu quả như mong muốn...

Còn ông Nguyễn Đức Trường, Chủ tịch UBND thị trấn Việt Trung, khẳng định: Ngay sau khi nhận được văn bản số 623/UBND ngày 14-6-2013 do ông Trần Phong, Phó Chủ tịch UBND huyện ký, với yêu cầu xử lý hoạt động khai thác cát trái phép (lần 2) tại khu vực hạ nguồn sông Dinh thuộc địa phận thị trấn, UBND thị trấn đã tiến hành kiểm tra, xử phạt và đình chỉ hoạt động khai thác của các cá nhân.

Tuy nhiên trên thực tế, đến thời điểm sáng ngày 1-8-2013, nghĩa là sau khi UBND huyện ra văn bản chỉ đạo gần 1 tháng rưỡi, hoạt động khai thác cát ở đây vẫn diễn ra công khai và rầm rộ. Điều đáng nói nữa là trước khi ban hành văn bản số 623, UBND huyện Bố Trạch đã có văn bản số 536/UBND ngày 23-5-2013, cũng với nội dung yêu cầu UBND thị trấn Việt Trung tiến hành thu hồi, hủy bỏ các hợp đồng giao thầu khai thác tài nguyên trái phép, đồng thời có các biện pháp xử lý dứt điểm hoạt động khai thác của ông Thoán và ông Hải, tăng cường phối hợp cùng UBND xã Nam Trạch trong công tác kiểm tra, xử lý và ngăn chặn các hành vi vi phạm.

Dù đã bị đình chỉ, nhưng  các điểm khai thác cát trên sông Dinh ở thị trấn Việt Trung vẫn ngang nhiên hoạt động.

Thế nhưng sau cả hai văn bản chỉ đạo nói trên, hoạt động khai thác cát trái phép vẫn diễn ra công khai với hệ thống máy móc, xe vận chuyển có quy mô lớn... Và trong cuộc trao đổi với phóng viên vào ngày 2-8-2013, ông Trường, một lần nữa lại khẳng định: UBND thị trấn Việt Trung sẽ tiếp tục kiểm tra, lập biên bản xử phạt và "lần này sẽ làm nghiêm"!!!

Về vấn đề này, ông Trần Phong, Phó Chủ tịch UBND huyện Bố Trạch, khẳng định: Bên cạnh việc kiểm tra, chỉ đạo của UBND huyện và các phòng ban chức năng, để ngăn chặn hiệu quả tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Dinh cần có sự phối hợp chặt chẽ từ phía chính quyền các địa phương. Có thể nói, chính quyền sở tại đóng vai trò quan trọng và "sát sườn" trong quá trình xử lý. Về vấn nạn này, tại kỳ họp thứ 6, HĐND huyện khóa XVII cũng đã đề cập khá kỹ và kiên quyết xử lý dứt điểm...

Và một trong những địa phương đi đầu trong việc xử lý hoạt động này là xã Đại Trạch với điểm khai thác trái phép tại khu vực bến Ròi Trúc. Khi hoạt động này mới rộ lên, chính quyền xã Đại Trạch đã tiến hành lập biên bản xử phạt và đình chỉ hoạt động ngay trong tháng 7-2013 mà không đợi đến khi bị cơ quan chức năng nhắc nhở...

Lời kết

Những hậu quả trước mắt và lâu dài của nạn khai thác cát trái phép tại sông Dinh nói riêng và toàn tỉnh nói chung, là đã rõ. Và để ngăn ngừa, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do hoạt động này gây nên, cơ quan chức năng cần có các giải pháp đồng bộ và nghiêm minh, tránh tình trạng xử phạt hành chính theo kiểu "bắt cóc bỏ dĩa" hay "giơ cao đánh khẽ", khiến cho các doanh nghiệp và cá nhân "lờn thuốc".

Để những dòng sông không phải "kêu cứu" và đạt được mục tiêu chung là "phát triển nhanh và bền vững" của tỉnh nhà trong tương lai, thì ngay từ bây giờ, vấn đề môi trường cần được coi trọng, trong đó việc khai thác tài nguyên trái phép là một trong những vấn nạn cần sự chung tay, góp sức của các cơ quan, ban ngành trong công tác kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý...

                                                                            Ngọc Mai