(QBĐT) - Trong những năm qua, hoạt động khai thác khoáng sản đã mang lại những hiệu quả thiết thực trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, mặc dù các đơn vị, doanh nghiệp đã nỗ lực bảo vệ môi trường nhưng hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh ta vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế...
Bức tranh chung...
Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, từ năm 1996 đến ngày 31-3- 2012, Sở đã tham mưu cho UBND tỉnh cấp 565 giấy phép hoạt động khoáng sản (trong đó, 45 giấy phép thăm dò, 520 giấy phép khai thác khoáng sản).
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 85 đơn vị, doanh nghiệp đang được cấp giấy phép hoạt động trong lĩnh vực khai thác khoáng sản và các đơn vị khai thác đều có địa chỉ thuộc địa bàn trong tỉnh. Khi Luật Khoáng sản sửa đổi có hiệu lực đến nay, theo phân cấp thẩm quyền thì UBND tỉnh chủ yếu cấp giấy phép thăm dò, khai thác đối với các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khoáng sản thuộc khu vực phân tán nhỏ lẻ, khu vực khoáng sản ở bãi thải trong các mỏ đã đóng cửa và than bùn.
Vì vậy, hầu hết các đơn vị được cấp giấy phép khai thác khoáng sản là những mỏ có quy mô nhỏ lẻ, diện tích phổ biến khoảng 5- 10 ha trở lại. Các địa phương có nhiều mỏ khoáng sản đang hoạt động là huyện Quảng Ninh (22 mỏ), tiếp đến là Tuyên Hóa (19 mỏ), Quảng Trạch (18 mỏ), Bố Trạch (18 mỏ) và Lệ Thủy (15 mỏ)... Các loại khoảng sản cũng phân bố theo từng vùng, trong đó các mỏ đá tập trung ở huyện Minh Hóa và Tuyên Hóa, Quảng Trạch có nhiều mỏ đất sét, các mỏ cát ở Bố Trạch và khoáng sản titan chủ yếu ở vùng Lệ Thủy.
 |
| Một mỏ khai thác đá ở huyện Tuyên Hóa. |
Hiện nay, tỉnh ta đang chủ yếu tập trung khai thác 3 loại khoáng sản gồm: đá (dùng làm vật liệu công nghiệp thông thường, không có đá quý); đất sét (dùng làm vật liệu cho công trình); cát, sỏi (dùng trong xây dựng). Theo đó, các loại khoáng sản được khai thác nhiều nhất là: đá xây dựng, sét gạch ngói, cát sỏi lòng sông, cát san lấp, còn lại một số khoáng sản như: titan, mangan, sắt, phosphorit... thì sản lượng khai thác không nhiều và phân bố rải rác ở một số địa phương.
Với nguồn tài nguyên đa dạng, các hoạt động khai thác khoáng sản ngày càng phát triển khá mạnh với nhiều hình thức khác nhau. Đáng lưu ý là trong khoảng 5 năm trở lại đây, nhu cầu đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng của Nhà nước cũng như cá nhân trong tỉnh tăng cao, nên hoạt động khai thác khoáng sản cũng đã được tăng nhanh nhằm đáp ứng thị trường tiêu thụ.
Đáng ghi nhận là hoạt động khai thác khoáng sản đã từng bước đi vào nền nếp và theo đúng quy định của pháp luật, góp phần giải quyết một lượng lớn nhu cầu việc làm cho người lao động tại địa phương, góp phần phát triển hạ tầng công nghiệp và quan trọng hơn nữa là đóng góp tích cực vào ngân sách của tỉnh.
Và những “gam màu tối”
Ông Đặng Văn Hòa, Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường cho biết: Từ thực tế tại địa phương và qua kết quả thanh, kiểm tra định kỳ hàng năm cho thấy, tình hình vi phạm phổ biến trong lĩnh vực khai thác khoáng sản của các đơn vị, doanh nghiệp ở tỉnh ta tập trung vào một số điểm như: không chấp hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn để bảo đảm an toàn trong khai thác nên tình trạng mất an toàn lao động còn diễn ra ở nhiều nơi; chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề bảo vệ môi trường hoặc thực hiện một cách đối phó; một số đơn vị thực hiện chưa đầy đủ và nghiêm túc nội dung cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác khoáng sản; gây ô nhiễm môi trường trong quá trình hoạt động khai thác.
Để xảy ra thực trạng như vậy nguyên nhân chủ yếu là xuất phát từ việc đầu tư của một số doanh nghiệp về năng lực tài chính còn hạn chế nên vấn đề đầu tư dây chuyền, công nghệ trong khai thác chưa hiện đại dẫn đến gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường và lãng phí nguồn tài nguyên.
Minh chứng rõ nét là trong hoạt động khai thác các mỏ đá tại một số địa phương. Qua khảo sát thực tế thì hầu hết các doanh nghiệp khai thác đá có công nghệ khai thác và chế biến lạc hậu. Một số mỏ vẫn áp dụng công nghệ truyền thống và thủ công trong khai thác mỏ lộ thiên nên đã làm gia tăng lượng bụi trong khai thác, vận chuyển đá và gây tiếng ồn trong quá trình nghiền, sàng, vận chuyển làm ảnh hưởng đến môi trường sống của các hộ dân cư sống xung quanh.
Mặt khác, so với các tỉnh, thành khác thì lĩnh vực khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh còn mới mẻ nên đa số các doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm, thiếu cán bộ chuyên môn, nghiệp vụ để điều hành và quản lý mỏ.
Đặc biệt, trong thời gian qua, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn chưa được khắc phục, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng khai thác cát trái phép trên sông vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp với mức độ ngày càng tinh vi và thách thức lực lượng bảo vệ pháp luật. Các đoạn sông Gianh qua xã Tiến Hóa, Văn Hóa..., sông Kiến Giang qua xã Mai Thủy và trên sông Long Đại “cát tặc” hoành hành cả ngày lẫn đêm và chủ yếu sử dụng máy hút cát với công suất lớn để bơm hút trái phép.
Khi bị phát hiện, đối tượng sẵn sàng chống trả người thi hành công vụ hoặc bỏ chạy qua khu vực bên kia sông để tẩu thoát. Hậu quả của việc khai thác cát trái phép này đã làm thay đổi lưu vực dòng chảy, gây sạt lở một số đoạn thuộc sông Gianh và sông Kiến Giang, đe dọa trực tiếp đến cuộc sống sinh hoạt của những hộ dân đang sống ven sông. Đây còn thể hiện sự hạn chế của chính quyền cơ sở trong công tác quản lý khoáng sản nói chung và nạn khai thác trái phép nói riêng.
N. L
Kỳ 2: Tăng cường quản lý khai thác khoáng sản