(QBĐT) - Trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa phụ thuộc rất lớn vào thời tiết. Những năm trở lại đây thời tiết trở nên khắc nghiệt đến kỳ lạ. Bão như dày lên, lũ sớm hơn và hung dữ hơn, rét cũng hoành hành đậm đặc hơn... Để ứng phó với sự bất thường của thiên tai, cần có nhiều giải pháp tích cực hơn trong đó có vấn đề về giống. Với giống lúa cực ngắn sẽ giảm thiểu đáng kể sự thiệt hại do lũ- kẻ thù đáng sợ nhất của người nông dân...
Trong những ngày thời tiết đang chuyển mùa này chúng tôi lại có dịp đến với những cánh đồng, tiếp cận những người gần gũi với nông nghiệp, nông dân với hạt lúa, củ khoai...Và, liên quan đến vấn đề giống, anh Hoàng Văn Mịn, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT, nói vui rằng, xưa cha ông ta nói "nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" nhưng nay nên đổi lại trật tự, phải xếp giống lên hàng đầu...
Có lẽ điều ấy hoàn toàn đúng khi mà chúng ta đã cơ bản chủ động được nước, phân bón... trong khi thiên tai bão lũ luôn thường trực, bên cạnh cần có bộ giống chất lượng cao còn phải ngắn ngày, thậm chí cực ngắn để né tránh lũ...Có chứng kiến cảnh hôm trước là cánh đồng lúa, sáng ngày mai là... nước lũ và nước mắt của người nông dân mới thấm thía cái giá một vài ngày dài hay ngắn hơn của giống lúa.
Còn với Công ty cổ phần Tổng công ty nông nghiệp Quảng Bình, đơn vị chuyên cung cấp giống cho nông dân Quảng Bình và một số tỉnh trong khu vực thì vấn đề giống nói chung và giống cực ngắn đã trở thành một trong những tiêu chí mà doanh nghiệp này luôn "săn đuổi"... Để thực hiện ý tưởng này trong những năm qua, Công ty cộng tác với những chuyên gia đầu ngành về giống cây trồng trong nước; với các doanh nghiệp có tiếng ở nước ngoài để sản xuất giống, tạo thành những bộ giống có chất lượng cao.
Để giải thích rõ hơn về công việc của mình và với những giống lúa mới, anh Nguyễn Xuân Kỳ, Phó Tổng giám đốc công ty cho hay: "Chúng tôi sản xuất giống với 2 tiêu chí chính, thứ nhất là năng suất cao, thứ hai là rút ngắn thời gian sản xuất. Trong đó tiêu chí ngắn ngày được đặt lên vị trí hàng đầu nhằm né lũ trong vụ hè thu...".
 |
| Bà con nông dân chăm sóc lúa. |
Với chủ trương đó, trong thời gian qua Công ty đã liên kết với GS- TS Tạ Minh Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Giống, Bộ Nông nghiệp và PTNT tiến hành nghiên cứu, khảo nghiệm nhiều giống lúa mới. Bước đầu đã chọn lựa được một số giống được đánh giá có nhiều triển vọng. Mà một trong những giống đó là QX5".
Nhưng để đưa giống mới ra sản xuất đại trà, Công ty đã phải triển khai qua nhiều bước như trồng khảo nghiệm cơ bản, khảo nghiệm cơ sở...Với giống lúa QX5 đang tiến hành trồng khảo nghiệm cơ bản vụ đông xuân 2011-2012 và vụ hè thu 2012 tại Trung tâm giống Phúc Lý (Bố Trạch) và 2 trại giống của công ty ở An Ninh (Quảng Ninh) và Mũi Víc (Quảng Trạch). Trồng khảo nghiệm cơ sở vụ hè thu 2012 tại thôn Hướng Phương (Quảng Phương, Quảng Trạch) và HTX Lộc Long (Quảng Ninh) trên quy mô 1 ha mỗi điểm và giống đối chứng là IR 50404.
Trên ruộng lúa giống mới QX5 trồng khảo nghiệm của gia đình anh Huy thôn Hướng Phương, lúc này là 23-8 dương lịch, lúa đã chín rộ. Một số gia đình khác ở Hướng Phương đang trồng khảo nghiệm giống lúa mới cho Công ty cũng đã chín đồng loạt, bắt đầu gặt được. Anh Cao Xuân Tuấn, trưởng thôn Hướng Phương cho biết: "Trên diện tích một ha trồng lúa khảo nghiệm các hộ gia đình đã tuân thủ chăm bón như lúa đại trà, lúa gieo ngày 1-6-2012, sau 85 ngày chăm sóc lúc này lúa đã chín và thu hoạch được, khả năng chống chịu với một số loại dịch bệnh như sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu... hơn hẳn những giống lúa khác".
Về năng suất, chúng tôi được trực tiếp xem gặt mẫu, tuốt tại chỗ, cân tại chỗ để có kết quả là cao hơn giống đối chứng IR 50504 trên cùng thửa ruộng. Anh Hoàng Văn Vĩnh, cán bộ khuyến nông Bố Trạch đang tỷ mẫn đếm số hạt lúa trên những bông lúa và gật gù: "Giống này được...". Được ở chỗ nào? Câu trả lời của anh là nhìn trên từng bông lúa, số lượng hạt chắc, lép và thời gian sinh trưởng ngắn hơn IR 50404 từ 3-5 ngày là được, rất phù hợp với việc tránh lũ...
Với địa bàn xã Cao Quảng (Tuyên Hoá) tôi nghĩ có lẽ không quá bận tâm về thời gian sinh trưởng của giống QX5 nhưng anh Nguyễn Văn Toàn, khuyến nông xã Cao Quảng lại làm tôi ngạc nhiên: "Địa phương tôi lũ còn "mắn" hơn dưới đồng bằng, nên rất cần giống ngắn ngày như QX5 này và cũng có làm thử giống lúa này, đang phát triển rất tốt, hy vọng rằng trong những vụ hè thu tới sẽ được triển khai trồng đại trà nhằm giảm thiểu thiệt hại do lũ."
Còn anh Trần Văn Cần, Phó phòng nông nghiệp huyện Tuyên Hoá cho hay: "10 năm trước chúng tôi đi tham quan mô hình giống IR50504 và 10 năm qua nó là giống chủ lực của tỉnh, đây là thời gian quá lâu với một giống lúa, nay là giống QX5, với sự vượt trội, nhất là về thời gian sinh trưởng, năng suất... thì sự thay thế là xứng đáng...".
Từ sản xuất thực nghiệm cơ bản và cơ sở, những thông số chính của QX5 đã thể hiện sự nổi trội so với giống lúa đối chứng IR 50404: thời gian sinh trưởng ngắn hơn từ 3-5 ngày (trong cả hai vụ đông xuân và hè thu); khả năng sinh trưởng và phát triển nổi trội, bông dài và to, số hạt chắc trên bông cao hơn, năng suất cao hơn từ 6-8 tạ/ha, gạo ngon và mềm cơm hơn...
Trên cánh đồng thực nghiệm và với những con số cụ thể ở trên đã thuyết phục được những người “gác cổng” khó tính đối với sản xuất nông nghiệp ở các địa phương. Bởi vậy không quá bất ngờ khi lãnh đạo của tất cả các phòng nông nghiệp các huyện tham quan mô hình trình diễn giống lúa mới đều có tiếng nói chung, khẳng định đây là giống lúa đạt các tiêu chí mà đồng ruộng ở tỉnh ta đang cần, nhất là trong vụ hè- thu và yêu cầu Sở Nông nghiệp và PTNT cần xem xét tạo điều kiện để sớm đưa giống QX5 vào sản xuất đại trà.
Không chỉ dừng lại ở đấy, anh Nguyễn Xuân Lâm, Trưởng phòng nông nghiệp huyện Bố Trạch cho rằng, chúng ta cần thay đổi bộ giống trên địa bàn sau một thời gian đưa vào sản xuất để nâng cao khả năng chống chịu dịch bệnh và sản lượng cao. Hiện nay chúng ta đã có khá nhiều giống đưa vào sản xuất khá lâu chưa được thay thế.Vì vậy không chỉ QX4,5 mà cần tiếp tục tìm kiếm thêm nhiều bộ giống khác trong nay mai, tất nhiên là giống bảo đảm các tiêu chí ngắn ngày, năng suất cao...
Nhưng trên thực tế đồng ruộng, QX5 vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Anh Lê Tiến Sỹ, Phó phòng nông nghiệp huyện Quảng Trạch có đánh giá độ thuần của giống chưa cao cần tiếp tục chọn lọc thêm. Anh Lâm, Bố Trạch lại cho rằng gieo trên ruộng khảo nghiệm còn thưa cần tăng dày thêm để nâng cao năng suất.
Còn với Công ty cổ phần Tổng công ty nông nghiệp Quảng Bình, anh Kỳ cho biết, đang đề nghị Sở Nông nghiệp và PTNT xem xét đưa giống QX5 vào sản xuất thử trong vụ đông xuân 2012-2013 ở những chân ruộng cao hoặc vùng ngập nước làm muộn và sản xuất đại trà chính vụ hè thu 2013 thay dần giống IR50404 và một số giống khác...
Văn Hoàng