(QBĐT) - Đấy là câu hỏi và cũng là nỗi niềm của người dân phía nam tỉnh ta. Bởi một điều đơn giản xe buýt không những tạo sự thuận tiện cho hành khách mà còn góp phần hạn chế phương tiện cá nhân, giảm tai nạn giao thông và bảo vệ môi trường mà tuyến xe buýt số 1 đang hoạt động ở phía bắc tỉnh là một minh chứng...
Ngày khai trương tuyến xe buýt đầu tiên trên địa bàn tỉnh ta có một “sự cố” được coi là hy hữu. Giám đốc Sở Giao thông - Vận tải đến chỗ khai trương bằng phương tiện ...đi nhờ, bởi trụ sở đã bị những đối tượng quá khích “phong toả”. Những tưởng là “điềm gở” nhưng rồi thời gian cùng những nỗ lực của đơn vị mang trọng trách mở ra một thời kỳ mới cho giao thông vận tải khách trên địa bàn tỉnh nhà, đã tạo được dấu ấn bước đầu. Theo báo cáo của lãnh đạo Công ty CP dịch vụ - thương mại và du lịch Ngọc Ánh, trong 6 tháng đầu năm 2012 hệ số khách bình quân của tuyến xe buýt số 1 đạt trên 50%, trong đó 25% là khách đi vé tháng. Với kết quả kinh doanh này, dự kiến công ty sẽ rút ngắn thời gian bù lỗ... Hơn một năm qua, công ty vẫn giữ nguyên giá vé, dù giá xăng dầu tăng 3 lần liền, trong tháng 7-2012, Công ty còn giảm giá vé cho học sinh 37% mỗi vé. Đó là những tín hiệu khá lạc quan.
Tôi đi xe buýt...
Lên xe lúc 15 giờ, sau khi đợi ở điểm dừng xe buýt trên đường Hữu Nghị chừng 20 phút, 15 giờ 30 chúng tôi đã có mặt ở Thanh Khê. 30 phút lang thang nơi vùng đất có nhiều ngôi nhà đẹp và cả nhiều lời mời gọi ở những quán cà phê bên đường, tôi lại lên xe đi vào. Khác với chuyến đi ra, xe buýt chật ních khách. Cô bán vé bảo hơn 30 khách, có khách phải tạm đứng chờ khách xuống xe mới có chỗ... Từ những câu chuyện trên xe, tôi có thể hình dung ra cái sự phong phú của tuyến xe, đủ loại hành khách, đủ loại nhu cầu đi lại. Nhưng đọng lại trong lòng những người đi xe là tuyến xe buýt đã tạo nên sự thuận tiện mà trước đó chưa hề có. Tuy nhiên, có đi mới thấy, bên cạnh những mặt được còn có nhiều mặt chưa được. Có lẽ chỉ duy nhất tôi là hành khách phải bách bộ đến điểm dừng xe buýt để đón khách, còn mọi người thì không! Họ đón bất cứ chỗ nào trên đường, dù từ chỗ họ đứng đợi xe đến điểm dừng xe buýt theo quy định chỉ một đoạn ngắn và tôi có cảm giác hàng chục biển báo điểm dừng xe buýt được xây dựng cẩn thận đã trở nên... thừa chăng?
 |
| Xe buýt chạy tuyến Ba Đồn - Đồng Hới |
Đem điều này trao đổi với lái xe, câu trả lời là thói quen dân ta là vậy. Thế có cách nào làm thay đổi thói quen không hay này? Khó lắm! Theo quy định mà trong ngày khai trương tôi được biết, 15 phút là có một chuyến xe buýt, nhưng khi đợi ở những điểm dừng xe, tôi thấy nó... dài hơn. Lại đưa thắc mắc này trao đổi với ông Nguyễn Văn Ánh, Giám đốc công ty, thì được biết, Công ty đã có những thay đổi cho phù hợp với thực tế khách trên địa bàn. Vâng, có những quy định cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế, đó là sự linh hoạt của người kinh doanh miễn là không làm thiệt hại đến người tiêu dùng. Và có một thắc mắc nữa mà tôi chưa kịp nói với ông giám đốc, tại sao những điểm có biển báo dừng xe buýt lại không có những thông tin về thời gian đến của xe buýt? Nhưng rồi chợt nghĩ, có những điều phải giải đáp ở thì... tương lai!
Nhưng không phải chuyến xe nào cũng hoàn toàn bình yên. Theo ông Ánh, tình trạng tranh giành khách, chèn lấn xe... thậm chí có hiện tượng rải đinh trên đường, ném đá làm vỡ kính gây mất an toàn cho hành khách vẫn thỉnh thoảng xẩy ra...
Đến khi nào...
Dẫu thời gian chưa dài, nhưng tuyến xe buýt số 1 ở phía bắc tỉnh cũng đã thực sự là dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển giao thông vận tải hành khách tỉnh nhà. Chính điều này đã nảy sinh câu hỏi và đó cũng là đòi hỏi chính đáng của người dân trên địa bàn tỉnh, là khi nào mở thêm những tuyến xe buýt khác, đặc biệt là tuyến xe buýt phía nam tỉnh?
Có thể nói rằng, trong những năm qua các tuyến xe vận chuyển hành khách trong tỉnh nói chung và phía nam tỉnh đã có những bước phát triển cơ bản. Ngoài các tuyến cố định của Công ty CP vận tải ô tô Quảng Bình, có nhiều doanh nghiệp cùng khai thác vận tải khách. Có nhiều chuyến xe đã đổi mới cách làm vận tải hành khách theo hướng phục vụ tận nơi, tận chỗ và thực sự tạo thuận tiện cho hành khách như tuyến xe Luận Liên Lệ Thuỷ-Đồng Hới và ngược lại.
Tôi nói “đổi mới” bởi lẽ có những tuyến xe cứ giữ phong cách hoạt động như thời bao cấp đến tận ngày nay. Cách đây mấy năm, trên chuyến xe từ Lệ Thuỷ về Đồng Hới của Công ty CP vận tải ô tô Quảng Bình mà có chỉ mỗi tôi và lái xe, tôi đã hỏi lái xe tại sao không tổ chức đón khách về bến để cạnh tranh với các tuyến khác? Câu trả lời là việc các “sếp”! Trong khi, mấy năm trước đó các tuyến xe cố định ở các tỉnh phía nam đã có cách làm hay là có những xe “vệ tinh” đón khách miễn phí về bến. Có lẽ, với doanh nghiệp vận tải này khái niệm thị trường trong vận tải hành khách còn quá mờ nhạt. Và, cái tư duy này mãi ám ảnh lãnh đạo đơn vị cả trong những ứng xử sau này...
 |
| Xe khách các tuyến cố định đang chờ khách ở bến xe Nam Lý (Đồng Hới) |
Trở lại những “đổi mới” trong vận tải hành khách phía nam tỉnh, dù rằng đó là chặng đường khá dài nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế và chưa đáp ứng một cách toàn diện nhu cầu đi lại của nhân dân. Ông Võ Như Quang, Phó Giám đốc Sở Giao thông - Vận tải đã có những đánh giá khái quát: Các luồng xe chủ yếu bám vào quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh nhánh đông. Các bến xe phần lớn nằm ở các xã. Hoạt động khá tuỳ tiện về thời gian xuất bến, vòng vo đón khách, phóng nhanh vượt ẩu tranh giành khách. Điều nữa là các tuyến xuất bến không cách đều nhau, chủ yếu cùng tập trung vào giờ cao điểm để đón được nhiều khách, còn những giờ khác thì vắng xe. Vì vậy hành khách phải sắp xếp công việc của mình theo giờ đi đến của các chuyến xe. Có lẽ đây là vấn đề mấu chốt, là sự khác biệt của các tuyến xe hiện tại với tuyến xe buýt trong tương lai và vì vậy một lượng khách rất lớn vì công việc chưa thể sử dụng phương tiện công cộng khi đi làm.
Anh Hoàng Văn Đợi ở Xuân Thuỷ đang làm công nhân ở Đồng Hới nói: có nhiều chuyến xe lên về Đồng Hới nhưng không khớp thời gian làm việc của mình nên phải “cày” xe máy. Một vấn đề nữa là theo quy định đây là những tuyến xe cố định nên không được đón, trả khách dọc đường nên không thu hút được khách đường gần và học sinh. Tất nhiên trong thực tế, mấy “nhà xe” chịu chạy theo luật nên luôn nảy sinh những vi phạm làm khó khăn cho công tác quản lý. Và có lẽ có đi mới biết, phương tiện chủ yếu đều thuộc loại “quá đát”, còn chất lượng phục vụ chẳng khác xe đò những năm 80 thế kỷ trước của các tuyến xe các tỉnh phía nam. Có nhiều người cho rằng với cự li trên dưới 50 km thì các tuyến xe cố định hiện nay không còn phù hợp nữa.
Đến khi nào có các tuyến xe buýt ở các địa bàn phía nam tỉnh để đáp ứng nhu cầu đi lại của nhân dân? Chúng tôi đặt câu hỏi này với lãnh đạo Sở Giao thông - Vận tải. Ông Võ Như Quang cho biết, Sở Giao thông- vận tải đã lập xong quy hoạch phát triển vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trên địa bàn tỉnh đến năm 2020, đang hoàn chỉnh để trình UBND tỉnh quyết định công bố và kêu gọi đầu tư. Theo quy hoạch, trong thời gian từ 2012 đến 2015 sẽ phát triển thêm 3 tuyến xe buýt (tuyến chính) là Đồng Hới- Kiến Giang, Đồng Hới- Phong Nha và Ba Đồn- Đồng Lê. Có thể khẳng định rằng tỉnh ta có những thuận lợi cho việc mở tuyến xe buýt đó là đường sá khá chỉnh chu đến được với những trung tâm các huyện lỵ, các khu kinh tế, khu dân cư tập trung.
Tuy nhiên, khó khăn đối với đầu tư và hoạt động xe buýt cũng không nhỏ. Đó là các doanh nghiệp vận tải trên địa bàn tỉnh hầu hết năng lực tài chính hạn chế nên khả năng đầu tư khó khăn sẽ ảnh hưởng đến chất lượng đầu tư. Mặt khác là tỉnh nghèo nên khả năng hỗ trợ các doanh nghiệp (như các tỉnh và thành phố lớn) trong tổ chức đầu tư, khai thác vận tải xe buýt còn hạn chế; chủ yếu là do doanh nghiệp tự đầu tư, tự trang trải nên sức hấp dẫn đối với việc mở tuyến xe buýt có những hạn chế nhất định và kéo theo đó là hành khách cũng có những thiệt thòi trong giá vé. Rồi liên quan đến vận tải buýt, một số văn bản của nhà nước thiếu đồng bộ nên trong đầu tư, quản lý gặp nhiều khó khăn, phát sinh tranh chấp, khiếu kiện...
Khi có được những thông tin từ lãnh đạo Sở Giao thông - Vận tải, tôi lại điện thoại cho ông Ánh, rằng lần này liệu công ty có đứng ra đấu thầu các tuyến xe buýt khác trên địa bàn tỉnh? Câu trả lời của ông là có!
Văn Hoàng