(QBĐT) - Vụ hè – thu năm nay, nhiều diện tích lúa ở Bố Trạch đã bị cháy do thiếu nước. Không chỉ ở các xã vùng trên như Phúc - Lâm – Xuân, Cự Nẫm..., ngay các xã vùng dưới như Trung Trạch, Đại Trạch... cũng phải đối mặt với hạn hán. Thiếu nước sản xuất chính là bài toán nan giải của Bố Trạch trong những năm gần đây.
Ruộng khát...
Có mặt tại Lâm Trạch vào những ngày giữa tháng 8, khi lúa hè – thu đang giai đoạn làm đòng, chúng tôi chứng kiến cảnh nhiều người dân đang bứt lúa cho trâu, bò ăn. Chị Trương Thị Hoa (thôn 5, Lâm Trạch), cho biết: “Ở các thôn 6, 7 còn đỡ, chứ những thôn còn lại, đặc biệt là thôn 1, 2, 3..., hầu như không có giọt nước nào. Tiếc công tiếc của, nhiều người đành bứt về cho trâu bò ăn!”. Quả đúng như lời chị nói, những thửa ruộng ở Lâm Trạch mang màu vàng mà thoáng nhìn từ xa giống như màu lúa chín. Đến gần mới thấy rõ những chân rạ khô khốc, ruộng nứt nẻ chân chim. Không chỉ có lúa, các loại cây khác như ngô, lạc... cũng cùng chung số phận.
Vụ hè – thu năm nay, Lâm Trạch gieo cấy 60 ha lúa, thì đã có 34 ha mất trắng hoàn toàn do thiếu nước. Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Văn Thăng, Bí thư Đảng ủy xã Lâm Trạch cho biết: Đối với vụ hè – thu, huyện và địa phương đã chỉ đạo quyết tâm không để trống diện tích gieo trồng lúa nhằm bảo đảm mục tiêu an toàn lương thực. Tuy nhiên đối với Lâm Trạch, sau ba vụ hè – thu liên tiếp gần như mất trắng, năm tới, để vận động người dân gieo cấy hè – thu là vô cùng khó khăn...
 |
| Ruộng khát ở Lâm Trạch |
Cũng như Lâm Trạch, với địa hình và đất đai của mình, Xuân Trạch chỉ tiến hành gieo cấy được 23 ha lúa hè – thu. Nhưng đến thời điểm này đã có trên 7 ha mất trắng, gần 8 ha còn lại ở thôn 9 và thôn 10 Ngọn Rào hiện thiếu nước trầm trọng, dự kiến năng suất chỉ đạt khoảng 50%. Như vậy, với cây lúa, Xuân Trạch chỉ hy vọng vào 8 ha diện tích còn lại. Riêng cây ngô, với 97 ha thì đã có gần 40% bị cháy, cộng với một số diện tích trồng sớm (5-7 ha) cũng không tránh khỏi hạn hán. Cây lạc có 141 ha, thì trong số này đã có khoảng 50% diện tích đã bị chết. “Nếu trời mưa kịp thời thì còn mong vớt vát được phần nào, chứ trời cứ tiếp tục nắng thì số diện tích còn lại năng suất cũng chẳng hy vọng gì nhiều!”, ông Lê Thanh Huy, Chủ tịch UBND xã Xuân Trạch cho biết.
Xã Đại Trạch, nơi được mệnh danh là “vựa lúa” của huyện cũng đang có gần 20 ha/300 ha lúa hè – thu gặp hạn hán. Nếu những trà lúa trổ sớm chỉ mới bị thiếu nước, thì những trà trổ muộn (số diện tích gieo bổ sung) hoàn toàn không có nước. Còn ở Trung Trạch, gần 50 ha lúa cũng không tránh khỏi tình trạng thiếu nước trầm trọng. Ở Cự Nẫm, sau vụ đông – xuân thắng lợi, hiện có 100/290 ha khô khát vì thiếu nước...
Đâu là lời giải?
Là huyện trọng điểm lúa thứ ba của tỉnh, lời giải cho bài toán vụ hè – thu ở Bố Trạch không nằm ngoài việc nâng cao năng lực và hiệu quả của hệ thống hồ chứa, đập thủy lợi và kênh mương nội đồng. Đối với xã vùng cao Lâm Trạch, 60 ha lúa hè – thu trông chờ vào 2 hồ chứa là Khe Vàng và Khe Trám. Hai công trình này chịu trách nhiệm tưới nước cho diện cây trồng ở thôn 1 và thôn 6 đã được xây dựng từ nhiều năm, nay cần phải nâng cấp sửa chữa mới có thể bảo đảm cung cấp nước tưới. Còn tại thôn 4, nếu được đầu tư xây dựng hồ chứa Khe Gáo, người nông dân nơi đây sẽ có nhiều hy vọng vào vụ hè – thu để có thể vượt qua khó khăn, ổn định đời sống.
Còn ở Xuân Trạch, hiện nay hệ thống hồ chứa Khe Lùng đang được nạo vét để bảo đảm năng lực trữ nước cho đến cuối vụ hè – thu. Từ nhiều năm nay, sản xuất hè – thu ở xã vùng cao Xuân Trạch chủ yếu là “nhờ trời”. Và không riêng gì Xuân Trạch mà cả ở Phúc Trạch, tình trạng hạn hán cũng rất nghiêm trọng bởi không có hệ thống thủy lợi tưới tiêu. Được biết huyện Bố Trạch cũng đã nhiều lần báo cáo với UBND tỉnh về phương án xây dựng cho các xã khu vực này. Qua khảo sát sơ bộ, địa điểm được chọn để xây dựng hệ thống thủy lợi là khu vực Khe Sến. Đây chính là ước mơ của nhiều thế hệ nông dân, nhưng với nguồn kinh phí quá lớn, việc đầu tư xây dựng đập Khe Sến sẽ khó có thể triển khai nếu không có sự hỗ trợ từ Trung ương.
 |
| Công trình hồ chứa nước Thác Chuối đang xây dựng, hứa hẹn mang lại những vụ mùa bội thu |
Đối với xã Cự Nẫm, các diện tích lúa thuộc khu vực hồ Bàu Trạng và hồ Cây Khế cơ bản được cung cấp đủ nước. Để bảo đảm cho các diện tích còn lại, hệ thống đập dâng trung thủy nông phía đầu nguồn của xã cần phải được nâng cấp sửa chữa. Mặc dù vậy, đây có thể chỉ là giải pháp thuộc “phần ngọn” bởi nếu tình trạng phá rừng đầu nguồn vẫn còn tiếp diễn thì việc trữ nước của các đập dâng sẽ ngày càng gặp nhiều khó khăn hơn.
Hiện nay, các xã vùng hạ du huyện Bố Trạch đang mong chờ công trình chứa nước Thác Chuối. Với diện tích lưu vực 88km2, dung tích nước hữu ích 32 triệu m3, khi hồ Thác Chuối hoàn thành sẽ tạo nguồn và bổ sung nguồn nước cho đập dâng Đá Mài để tưới cho 1.600 ha lúa hai vụ, gần 500 ha cây công nghiệp và hoa màu; cấp nước cho khu công nghiệp tây bắc Đồng Hới và nước sinh hoạt cho hơn 65 nghìn người dân 9 xã, thị trấn của huyện Bố Trạch. Đồng thời cải tạo tiểu khí hậu vùng và cắt giảm lũ cho vùng hạ du. Nếu công trình hoàn thành đúng tiến độ vào cuối năm 2012, các xã vùng dưới của huyện, trong đó có Đại Trạch, Trung Trạch... sẽ không còn canh cánh nỗi lo thiếu nước.
Lời kết
Vụ hè – thu năm nay, dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác điều tiết thủy lợi, lắp thêm các trạm bơm..., nhưng nhiều địa phương ở Bố Trạch vẫn không tránh khỏi tình trạng thiếu nước. Bên cạnh vấn đề xây dựng, nâng cấp và cải tạo hệ thống thủy lợi trên địa bàn, việc bảo vệ và phát huy tác dụng của hệ thống rừng đầu nguồn cần phải được coi trọng hơn nữa. Trên thực tế, thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp trong nhiều năm qua đã khiến cho một bộ phận nông dân lâm vào tình trạng nghèo đói. Không thể sản xuất nông nghiệp, nhiều nông dân mặc nhiên trở thành “lâm tặc” để có thể kiếm cái ăn cho gia đình và nuôi dạy, chăm sóc con cái. Thiếu nước sản xuất khiến người nông dân phá rừng. Đến khi hệ thống rừng đầu nguồn bị khai thác trái phép ngày càng nhiều, năng lực tích trữ nước của hệ thống ao hồ thủy lợi và các đập dâng sẽ ngày càng khó phát huy hiệu quả, dẫn đến tình trạng mất mùa, hạn hán. Đấy chính là vòng luẩn quẩn, mà nếu không thoát ra khỏi nó, người nông dân sẽ còn tiếp tục lâm vào cảnh đói nghèo...
Ngọc Mai