(QBĐT) - Thời gian qua, tất cả các trường mầm non, tiểu học trong toàn tỉnh đã tổ chức đưa văn hóa dân gian (VHDG) vào trường học như một hoạt động tập thể vui tươi lành mạnh, tạo nên một sức sống mới về việc gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc. Việc đưa các bài hát dân ca, các trò chơi dân gian vào nhà trường giúp các em học sinh hướng về cội nguồn và hiểu hơn những giá trị độc đáo trong văn hóa cổ truyền dân tộc.

Vừa học, vừa chơi

Thực hiện chủ trương đưa VHDG vào trường học, các trường tiểu học trong toàn tỉnh đã tạo ra một sân chơi khá bổ ích và lý thú trong các giờ ra chơi và ngoại khóa. Bên cạnh việc áp dụng các trò chơi theo hướng dẫn của ngành giáo dục, mỗi thầy, cô giáo còn tìm tòi, sáng tạo tổ chức chơi các trò chơi dân gian có tính địa phương, vùng miền. Giờ ra chơi tại nhiều trường tiểu học ngày càng vui hơn với nhiều trò chơi sinh động, từ dễ đến khó. Mỗi nhóm mỗi trò chơi, mỗi lớp mỗi hoạt động khác nhau.

Vào những ngày đầu tháng 6, chúng tôi có dịp đến thăm Trường tiểu học Nghĩa Ninh. Ngôi trường được bao quanh bởi những hàng cây xanh ngát, đan xen là những bồn hoa đỏ thắm được bài trí khá bắt mắt và sạch, đẹp. Khi tiếng trống báo hiệu giờ ra chơi vừa điểm, học sinh từ các lớp đổ ra sân trường cùng nhau tham gia các trò chơi thật vui tươi và náo nhiệt. Phía góc sân này một nhóm các học sinh xúm xít chơi trò ô ăn quan, kéo cưa lừa xẻ, ở góc sân bên kia một nhóm học sinh khác lại hào hứng kéo co, chơi nu na nu nống...

Cô Nguyễn Thị Huyền, hiệu trưởng nhà trường cho biết, các trò chơi dân gian như thế này đã không còn lạ với các em học sinh trong trường. Mới hai năm trước khi trường chưa có chủ trương đưa trò chơi dân gian vào trường học, hỏi em nào cũng không biết trò chơi dân gian là trò gì. Nhiều em chỉ biết chơi game. Nhà trường đã hướng các em tham gia vào các trò chơi mang tính tập thể, cộng đồng, giúp các em học cách chia sẻ trong cuộc sống, rèn luyện kỹ năng tự tin, nhanh nhẹn và linh hoạt.

Những làn điệu dân ca mộc mạc, chân tình cũng được các em học sinh thể hiện đầy say mê trong liên hoan “Em hát dân ca”.

Hàng năm, nhà trường đều tổ chức các cuộc thi trò chơi dân gian (TCDG) giữa các lớp vào các ngày lễ, ngày khai giảng, lồng ghép các TCDG vào các hoạt động ngoại khóa. Đặc biệt, hoạt động thu hút đông đảo các em học sinh và phụ huynh tham gia và hưởng ứng nhiệt tình nhất phải kể đến hội chợ ẩm thực mang chủ đề “Hội chợ quê”. Đây là nơi tái hiện lại khung cảnh ngày xưa bằng những gian hàng được bày bán trong các túp lều, chõng. Mỗi lớp là mỗi gian hàng riêng, lớp thì bán đủ các loại bánh, nào là bánh lọc, bánh bèo. Lớp thì bán chè đậu, chè bắp. Hội chợ quê tập trung  đủ các món bánh, cháo, trái cây, chè... mang đậm nét riêng của làng quê Quảng Bình. Các em học sinh đều tham gia bán hàng và phụ giúp cô giáo, cha mẹ chế biến. "Nhờ thế mà em biết nhiều hơn về các trò chơi dân gian, cũng như hiểu hơn về những món ăn của quê mình", em Nguyễn Thị Linh, học sinh lớp 4B hớn hở nói.

Cô Huyền cho biết thêm, TCDG có thể chơi mọi lúc, mọi nơi với những dụng cụ dễ kiếm, dễ làm nên rất thuận lợi khi áp dụng với các đối tượng học sinh trong trường học. Không những vậy, thông qua các TCDG, các em vừa có được sân chơi bổ ích vừa rèn luyện được kỹ năng sống, học tập một cách có hiệu quả và tránh xa các tệ nạn xã hội. Nhà trường coi đây là một trong những biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn tiêu cực xâm nhập vào học đường.

Không chỉ có Trường tiểu học Nghĩa Ninh mà rất nhiều trường học trên địa bàn tỉnh đã có nhiều cách làm sáng tạo như xây dựng “Góc TCDG” dành cho học sinh. Đó là nơi chứa đựng những dụng cụ phục vụ cho các trò chơi và là nơi các em có thể ngồi chơi ngay trong lớp. Mỗi lớp đều có những góc thân thiện như vậy. Từ ngày có những trò TCDG, hình ảnh những nhóm trẻ ngồi tụm năm tụm ba với các TCDG tưởng chừng như chỉ còn tìm thấy ở những vùng quê, hay những ký ức tuổi thơ, nay lại được thấy hằng ngày trong lớp học.

Bằng sự sáng tạo và yêu nghề, các cô giáo đã khéo léo đưa TCDG vào các hoạt động vui chơi của trẻ, sự kết hợp giữa trò chơi và các hoạt động khám phá giúp cho giờ học thêm sôi động làm cho trẻ thêm thích thú khi tham gia vào các hoạt động. Cô và trẻ cùng chơi và cùng khám phá, một giờ học có sự kết hợp nhịp nhàng giữa TCDG, hát dân ca và hoạt động học tập tạo nên môi trường học tập tích cực và thân thiện, giúp trẻ dễ hòa nhập với môi trường xung quanh.

Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Để VHDG thực sự đi vào trường học và phát huy hiệu quả, Sở Giáo dục và Đào tạo đã xuất bản cuốn sách “Tài liệu giáo dục địa phương” để các trường tổ chức lồng ghép giảng dạy cùng các môn học chính.

Khung cảnh làng quê ngày xưa được tái hiện rõ nét tại “Hội chợ quê” của Trường tiểu học Nghĩa Ninh.

Cô Hồ Thị Hồng Hà, Trưởng phòng giáo dục tiểu học cho biết, để giáo dục toàn diện cho trẻ em thì không chỉ dạy chữ mà còn dạy phải dạy cho các em nên người. Các em học sinh phải biết được nét đẹp văn hóa của quê hương và bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam nói chung và Quảng Bình nói riêng. Một thời gian rất dài, việc dạy cho các em biết nét đẹp của VHDG đã bị lãng quên, trên lớp chỉ dạy những bộ môn mang tính khoa học mà quên mất việc nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ của các em. Chính vì vậy cuốn “Tài liệu giáo dục địa phương” ra đời, một lần nữa giúp các em trau dồi thêm hiểu biết về bản sắc văn hóa của dân tộc.

Các thầy cô giáo đã tiến hành thu thập thông tin, tư liệu về lịch sử, địa lý, âm nhạc, mỹ thuật, các hoạt động dân gian của vùng đất Quảng Bình để biên tập lại thành cuốn sách mang đậm tính “cộng đồng lớn của tỉnh, cộng đồng nhỏ của làng”. Trong đó, chứa đựng những bài hát dân ca, các điệu hò khoan Lệ Thủy, hò thuốc Minh Hóa, những bài hát về các địa danh trong tỉnh. Cuốn sách chỉ dẫn cho các em cách vẽ và tìm hiểu về những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử của địa phương như: động Phong Nha, cầu Nhật Lệ, biển Bảo Ninh, đình làng Phan Long (Quảng Trạch), chùa Quan Âm (Bố Trạch)... những cánh đồng lúa chín và phong cảnh làng quê. Giới thiệu cho các em biết về những lễ hội của quê nhà như: lễ hội đua thuyền Lệ Thủy, hội vật truyền thống Quảng Trạch, lễ hội cướp cù Quảng Trạch...

Hay những ngành nghề truyền thống như: nghề làm nón Ba Đồn, làm chiếu cói ở Lệ Thủy, làm nước mắm ở Bố Trạch... Cuốn sách cũng đã thu hút các em học sinh khi viết về các trò chơi dân gian như: kéo co, thả đỉa ba ba, chơi chuyền... Cuốn sách đã hoàn thành và đưa vào giảng dạy tại tất cả các trưởng tiểu học trong toàn tỉnh trong tháng 9-2012 với sự giúp đỡ của tiến sĩ Nguyễn Khắc Thái, nhạc sĩ Quách Mộng Lân...

Để văn hóa truyền thống thấm nhuần vào tâm hồn trẻ thơ, không có cách nào hay hơn là đưa VHDG vào trường học. Đối với trẻ thơ, những làn điệu dân ca, những TCDG là một trong những yếu tố hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc, là nguồn nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội, bởi vì nó có sức hấp dân, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các en. Tổ chức cho các em hát dân ca, chơi các TCDG không chỉ là phương tiện giúp các em phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoàn kết mà còn thêm yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước. Để các em có ý thức bảo tồn, trân trọng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc.                                

                                                                                  Lan Chi