(QBĐT) - Vùng cát ven biển tỉnh ta có diện tích khá lớn, chiếm 5,9% tổng diện tích tự nhiên. Những năm qua người dân đã có đầu tư  khai thác vùng cát phục vụ nuôi trồng thuỷ sản, làm trang trại, trồng rừng và chăn nuôi...bước đầu mang lại hiệu quả. Tuy nhiên, nhìn tổng thể việc khai thác vùng cát ven biển chủ yếu đang diễn ra lẻ tẻ, manh mún, chưa phát huy được tiềm năng lợi thế của nó.

Khởi động vùng cát

Vùng cát ven biển tỉnh ta kéo dài từ Quảng Đông, đến Ngư Thuỷ Nam, đi qua 18 xã ven biển, trong đó diện tích lớn tập trung ở 2 huyện Lệ Thuỷ và Quảng Ninh. Trong 4 vùng sinh thái của tỉnh (đồng bằng, đồi, núi cao và vùng cát), thì vùng cát được xem là vùng còn hoang sơ chưa được khai thác nhiều.

Cả một thời gian dài vùng cát hầu như không ai ngó ngàng tới. Thời gian khoảng chục năm lại đây, khi người dân nhận ra vùng cát có tiềm năng lớn, không thua kém gì các vùng gò đồi, vùng đồng bằng nên họ đã có đầu tư phát triển vào vùng này.

Có thể nói người được xem đi tiên phong ở vùng cát là ông Lê Ngọc Lễ ở xã Hải Ninh (Quảng Ninh). Ông là một trong những người lăn lộn với cát Quảng Bình khá sớm trong việc xây dựng trang trại theo mô hình nông hộ. Sau một thời gian dài mày mò nghiên cứu, tham gia các lớp tập huấn về trồng trọt, chăn nuôi và được sự hỗ trợ giống, kỹ thuật, ông đã xây dựng thành công trang trại tổng hợp trên vùng cát trắng. Trang trại của ông vào thời kỳ cao điểm đã thả nuôi đến 500 con lợn thịt và lợn nái, trồng trên 100 ha rừng, cây ăn quả... Qua hơn 10 năm gắn bó với vùng cát ông đã chọn được cây trồng vật nuôi phù hợp sinh thái vùng cát, nên bây giờ ông Lễ đã rất yên tâm với sự lựa chọn của mình.

Nuôi tôm công nghiệp trên cát ở xã Bảo Ninh

Xã Cam Thuỷ là địa phương đi đầu khai canh vùng cát trắng. Nhận thấy vùng cát có lợi thế, nên Đảng ủy Cam Thuỷ đã ra nghị quyết tiến công ra vùng cát, xem vùng cát là tiềm năng mới để đưa kinh tế phát triển. Kết quả qua 5 năm thực hiện tiến quân ra vùng cát, Cam Thủy đã đưa được 70 hộ đến định cư, phát triển được gần 45 ha nuôi cá nước ngọt, với thu nhập bình quân mỗi năm 2 vụ đạt 80-100 triệu đồng/ha.

Có một số trang trại làm ăn khá, như trang trại gia đình anh Ngô Văn Hiến, ở thôn Đặng Lộc 3, với mô hình chăn nuôi gà vịt, ao thả cá theo dạng trang trại tổng hợp, mỗi năm thu nhập khoảng 150-200 triệu đồng. Nếu so với các vùng khác thì trang trại này có quy mô nhỏ, nhưng đối với vùng cát nghèo Cam Thủy thì đây là một mô hình tốt được nhiều người dân học tập, áp dụng.

Một trong những thế mạnh của vùng cát là nuôi trồng thuỷ sản. Sớm nhận thấy tiềm năng này nên thời gian qua trên địa bàn tỉnh ta đã có hàng trăm doanh nghiệp, hộ gia đình đầu tư thuê đất cát để đào ao nuôi tôm công nghiệp, trong đó có doanh nghiệp sử dụng cả trăm ha để nuôi tôm theo mô hình công nghiệp, hoặc làm trang trại tổng hợp. Điển hình có ông Võ Đại Nghĩa, Giám đốc Công ty TNHH Thanh Hương, đóng trên vùng cát huyện Quảng Ninh, với quy mô trang trại lớn gần 100 ha, vừa nuôi tôm vừa trồng rừng và chăn nuôi. Hoặc như trang trại theo mô hình công nghiệp của Công ty TNHH Hưng Biển, Công ty cổ phần Đức Thắng, khai thác vùng cát Bảo Ninh để nuôi tôm công nghiệp, nuôi đà điểu và làm các dịch vụ về thuỷ sản, thu hút cả trăm lao động.

Cây lạc phủ ni lon trồng trên cát Hồng Thủy

Gần đây vùng cát nổi tiếng đắt khách với các dự án đầu tư khai thác quặng ti tan, nuôi tôm công nghiệp, trồng rừng, nuôi cá nước ngọt... Mới đây chúng tôi có dịp về Lệ Thuỷ, được biết chưa bao giờ vùng đất cát phía đông của huyện lại có vẻ rộn ràng như hiện nay. “Dự án chồng dự án”, có người nói như vậy vì khi đi khảo sát đất cho Tập đoàn Dệt may ở xã Sen Thủy, vùng đất dành cho tập đoàn chính ngay trên diện tích các doanh nghiệp khai thác ti tan vừa hoàn thổ, có chỗ chưa hoàn thổ trông như “chiến trường” và quy hoạch luôn cả vùng đất sắp khai thác ti tan...

Hiển nhiên với việc khai thác ti tan và khoáng sản nói chung (để bán nguyên liệu) đều đang được coi là ăn “lúa non” không đáng khuyến khích dù lợi nhuận của nhà đầu tư là khá cao. Trước mắt Tập đoàn Dệt may sẽ trồng thử 200-300ha bông theo công nghệ hiện đại của Israel tại Sen Thủy và tiếp đến trồng vùng nguyên liệu bông khoảng 3.000 - 5.000ha ở vùng cát ven biển Quảng Bình và vùng nguyên liệu cho sợi Vispco gồm: keo, bạch đàn, tràm với diện tích khoảng 5.000ha. Nếu như Dự án này khả thi thì được xem là một sự đổi đời cho vùng cát trắng ở Lệ Thuỷ và Quảng Ninh. 

Điều đáng mừng nữa là, mới đây Tập đoàn CP Thái Lan xin đầu tư dự án nuôi tôm trên cát và chăn nuôi tại Lệ Thuỷ. Được biết CP là một tập đoàn mạnh của Thái Lan, có công nghệ cao trong lĩnh vực chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản...chắc chắn với vùng cát ven biển Lệ Thuỷ tập đoàn sẽ làm nên chuyện!

Hết sức chú trọng môi trường

Lợi thế nhất của tỉnh ta là có hàng nghìn hécta đất cát hoang sơ, có thể dùng vào các dự án cực lớn mà rất ít địa phương khác trong nước dù có mơ cũng không bao giờ có được. Tuy nhiên, để sử dụng có hiệu quả và nhất là bảo vệ được môi trường sinh thái vùng cát, vấn đề đặt lên hàng đầu là làm tốt khâu quy hoạch và bảo vệ tốt môi trường.

Phát triển nuôi tôm trên cát đã mở ra một hướng đi mới trong nuôi trồng thuỷ sản đối với tỉnh ta. Tuy nhiên, để đầu tư phát triển loại hình nuôi này, cần có sự xem xét đánh giá một cách toàn diện, đặc biệt coi trọng sự phát triển bền vững (môi trường với nuôi trồng thuỷ sản).

Trước đây, khi mới bùng phát phong trào nuôi tôm trên cát, chúng ta đã cấp một số diện tích cho doanh nghiệp nuôi tôm ở Bảo Ninh, Quang Phú và một số nơi khác mà không tính hết hệ lụy về môi trường cũng như về quy hoạch lâu dài của nó. Thí dụ như vùng cát Bảo Ninh, trước đây chúng ta cho thuê đất đào ao nuôi tôm công nghiệp ngay trên vùng đất sau này quy hoạch khu đô thị mới.

Vùng cát Ngư Thuỷ còn hoang sơ đang chờ các nhà đầu tư

Hiện tại xã Bảo Ninh có 1.300ha đất cát đã được Thủ tướng Chính phủ cho phép quy hoạch mở rộng thành phố Đồng Hới về phía đông. Trong số diện tích này phần lớn đã cho thuê để nuôi tôm, hoặc làm các việc khác, sau này phải thu hồi sẽ là bài toán khó khăn gây tốn kém. Thứ nữa, việc đào ao nuôi tôm, nuôi cá ồ ạt thời gian qua đã gây ô nhiễm nguồn nước vùng cát. Các hồ tôm khi lấy nước mặn vào sản xuất và thải nước hồ ra đã làm ô nhiễm các mạch nước ngầm trong cát, gây ảnh hưởng lâu dài cho hệ sinh thái vùng này.

Do vậy, để nuôi tôm trên vùng cát phát triển bền vững, có tính chiến lược lâu dài, đòi hỏi phải có các bước đi cụ thể, trong đó quy hoạch vùng nuôi chiếm vị trí hàng đầu.

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, đồng chí Nguyễn Hữu Hoài, Chủ tịch UBND tỉnh cho biết: Để bảo vệ môi trường lâu dài, UBND tỉnh đã có chủ trương không cấp phép các dự án nuôi tôm công nghiệp mới và các dự án có công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường. Đồng thời, UBND tỉnh đã chỉ đạo ngành nông nhiệp và PTNT, lựa chọn phát triển một số loại cây trồng mới trên vùng cát để bảo đảm phát triển hệ sinh thái bền vững; chỉ đạo quy hoạch, đầu tư phát triển kinh tế trang trại tổng hợp kết hợp du lịch sinh thái ven biển, xây dựng Trung tâm sản xuất giống thủy sản chất lượng cao.

Tỉnh ta đang kêu gọi đầu tư xây dựng các trung tâm phong điện ở vùng cát Lệ Thuỷ, Quảng Ninh, đầu tư hoàn chỉnh hệ thống đường vành đai ven biển từ Quảng Đông đến Ngư Thủy Nam kết hợp với hệ thống đê biển, giúp người dân vùng cát phát triển kinh tế, xã hội.

Bây giờ vùng cát đang còn nghèo, nhưng tương lai không xa vùng này được xem là vùng năng động, sẽ có sự chuyển biến mạnh mẽ, một sự đổi đời nhanh chóng

Tr.T