(QBĐT) - Trong một ngày chớm thu, bên người cán bộ lão thành, chúng tôi đã có những giờ phút hồi tưởng lại khoảnh khắc lịch sử của 68 năm về trước- Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Và, trong những chặng đường dông bão của quê hương, hào khí Cách mạng Tháng Tám, hào khí độc lập tự do là điểm tựa, là động lực cho người dân Quảng Bình làm nên những kỳ tích trên mảnh đất gánh hai đầu đất nước...

Trong những ngày Tháng Tám năm 1945, tình hình thế giới và đất nước có những biến động bất ngờ,

Ông Lại Văn Ly đang hồi tưởng lại những giờ khắc làm nên lịch sử trên đất Quảng Bình.

bên ngoài giặc Nhật bị quân Đồng Minh đánh cho tơi bời, trong nước phong trào kháng Nhật cứu nước của quần chúng nhân dân lên cao... Ngày 14 và 15-8-1945, Trung ương triệu tập Hội nghị toàn quốc của Đảng và đã đưa ra một nhận định có tính lịch sử "Cơ hội tốt nhất cho ta giành chính quyền đã tới" và quyết định phát động toàn dân Tổng khởi nghĩa giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và tay sai trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương.

Ông Lại Văn Ly, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh, lúc ấy là tự vệ Đồng Hải, tuổi 17, nay dù tuổi đã rất cao nhưng vẫn còn minh mẫn, nhớ lại: Trong không khí sục sôi cách mạng, các địa phương ở tỉnh ta đã khẩn trương chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa cẩn trọng, chu đáo với những phương án cụ thể. Ngay trong đêm 22 rạng sáng 23-8 nhiều địa phương Quảng Trạch, Bố Trạch, Quảng Ninh, Lệ Thuỷ... đã khởi nghĩa giành chính quyền.  Tại Đồng Hới, theo kế hoạch đã định gồm 5 vấn đề chính, đêm 22-8, Đội nghĩa binh của tỉnh cùng tự vệ Đồng Hới bí mật đột nhập nội thị chiếm dinh tỉnh trưởng, sở mật thám, nông khố ngân hàng...và khống chế trại lính bảo an, trong đó có một đơn vị lính Nhật. Cuộc đánh chiếm cơ quan đầu não của chính quyền thực dân diễn ra nhanh gọn. Những tên cầm đầu đã bị bắt.

Vào lúc 8 giờ sáng 23-8, một cuộc mít tinh trọng thể đã diễn ra ở trung tâm tỉnh lị Đồng Hới. Trước hàng vạn nhân dân tham dự mít tinh, Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời Quảng Bình đã ra mắt và tuyên bố xoá bỏ chế độ phong kiến bù nhìn thân Nhật từ tỉnh xuống làng; xoá bỏ mọi thứ thuế vô lý do chế độ đó đặt ra và tuyên bố những chính sách mới của Việt Minh. Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời đã kêu gọi mọi tầng lớp nhân dân đoàn kết xây dựng chính quyền, xây dựng cuộc sống mới...Ông Lại Văn Ly nói rằng đấy là giờ phút sôi động, lâng lâng, tràn ngập niềm tin, khó diễn tả bằng lời của nhân dân Đồng Hới, nhân dân Quảng Bình.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra nhanh quá, thần tốc quá bởi đó là thời cơ có một không hai được đổi cả triệu sinh mạng của những người con ưu tú của dân tộc, những đảng viên trung kiên của Đảng quang vinh. Cái giá của độc lập, tự do là vô cùng lớn lao và thiêng liêng. Và, hào khí của Cách mạng Tháng Tám đã cùng với dân tộc, cùng với nhân dân Quảng Bình đi suốt những chặng đường cách mạng.

Ông Lại Văn Ly, người chứng kiến buổi "bình minh" độc lập, tự do của người dân Quảng Bình tại trung tâm tỉnh lỵ Đồng Hới và cũng là người đi suốt cùng quê hương trong những chặng đường bão dông tiếp theo đã khẳng định: "Chính hào khí Cách mạng Tháng Tám mà hạt nhân là khát vọng độc lập, tự do đã tạo nên sức mạnh, tập hợp đội ngũ hùng hậu nhân dân tỉnh nhà đánh trả kẻ thù xâm lược giữ gìn quê hương, đất nước".

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, cùng với nhân dân cả nước, quân và dân Quảng Bình đã siết chặt đội ngũ dưới sự lãnh đạo của Đảng, kiên cường đánh trả quân xâm lược. Từ ngày đầu tiên quân xâm lược bước lên mảnh đất Quảng Bình sáng 27-3-1947, tiếng súng kháng Pháp đã rền vang cho đến khi tên lính viễn chinh cuối cùng cúi đầu bước lên tàu rời cảng Nhật Lệ chiều 18-8-1954.

Chín năm trường kỳ kháng chiến, quân và dân Quảng Bình đã lập nên những kỳ tích, những trận đánh oai hùng ở Xuân Bồ, 500 giặc Pháp không mồ vùi thây, đến Cự Nẫm, Hoàn Lão ngoan cường, khí phách của Ba Đồn, Cảnh Dương đã làm quân thù khiếp sợ...Những anh hùng, Liệt sỹ Lâm Uý, Phạm Dụng Hanh, Quách Xuân Kỳ...mãi mãi đi vào sử sách, tô đẹp thêm truyền thống quê hương...

Một góc thành phố Đồng Hới hôm nay.

Nhưng hoà bình chỉ chưa đầy 10 năm, quân thù lại gieo chết chóc lên vùng quê nghèo này. Lần này kẻ thù hung bạo hơn và cả giàu có hơn. Bom đạn trút xuống lớp lớp trên từng làng quê, từng ngôi trường, bệnh xá...Bao người dân vô tội đã ngã xuống...

Một lần nữa chí khí quật cường, khí phách từ Cách mạng Tháng Tám lại toả sáng trên từng vùng quê, hun đúc ý chí trong từng con người, trên từng mũi súng. Trận đầu ngày 5-8-1964, 3 máy bay hiện đại của giặc Mỹ đã phải đền tội trên vùng đất mà chúng đến gây tội ác. Và đến hàng nghìn trận đánh không cân sức đã diễn ra trên vùng đất nhỏ hẹp Quảng Bình trong suốt 8 năm đánh trả quân xâm lược, quân và dân Quảng Bình luôn hiên ngang, luôn "nhằm thẳng quân thù mà bắn".

Trong ngàn trận đánh không cân sức ấy đã có đến trên 700 máy bay các loại, trong đó có nhiều loại tối tân, hiện đại của giặc Mỹ đã bị loại khỏi cuộc chiến, hàng chục tàu chiến đã không có đường về trên vùng biển quê hương Quảng Bình...

Những cái tên đã trở thành bất tử là biểu tượng của quê hương, dân tộc trong thời đại đánh Mỹ và thắng Mỹ: Mẹ Suốt anh hùng, Nguyễn Viết Xuân...Những phong trào sống mãi cùng năm tháng: "Thi đua hai giỏi", "Thi đua đánh thắng trận đầu", "Tiếng hát át tiếng bom"...; những câu khẩu hiệu mang khí phách thời đại: "Nhằm thẳng quân thù mà bắn", "Xe chưa qua nhà không tiếc", "Đường chưa thông không tiếc máu xương"...,  Và, Quảng Bình đã xây nên tượng đài tinh thần bất tử: Quê hương "Hai giỏi". 

Giữa hai cuộc chiến với hai tên đế quốc sừng sỏ, người dân miền Bắc trong đó có Quảng Bình có được khoảng thời gian hoà bình vỏn vẹn 10 năm, từ 1954 đến 1964. Trong bộn bề khó khăn, người dân Quảng Bình lại tiếp tục phát huy truyền thống và hào khí Cách mạng Tháng Tám bắt tay xây dựng lại quê hương từ trong đổ nát và đói rách.

Dù chỉ 10 năm ngắn ngủi nhưng truyền thống yêu nước, yêu lao động, người dân Quảng Bình đã làm nên những điều diệu kỳ. Đó là đã tạo ra phong trào "Gió Đại Phong"- lá cờ đầu trên mặt trận sản xuất nông nghiệp toàn miền Bắc. Cùng với Đại Phong những làng quê Cự Nẫm, Quang Phú...trỗi dậy chuẩn bị tiềm lực cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước...

Sau ngày đất nước thống nhất, đặc biệt sau gần một phần tư thế kỷ tái lập tỉnh Quảng Bình, hào khí Cách mạng Tháng Tám lại được 85 vạn người dân Quảng Bình biến thành tiềm lực của cải, vật chất to lớn, tạo tiền đề cho chặng đường mới. Hôm nay, trên vùng đất gió Lào, cát trắng hệ thống cơ sở hạ tầng theo hướng đồng bộ, hiện đại với đủ loại hình đường bộ, đường sắt, đường biển và đường không đã hình thành. Nhiều cơ sở sản xuất hiện đại có quy mô lớn, sản phẩm chất lượng cao đang ngày một nhiều lên. Sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, xoá đói giảm nghèo đã đạt được những thành tựu lớn lao; đời sống người dân đã có những bước cải thiện đáng kể...

Dẫu khó khăn còn ngổn ngang trên chặng đường đi tới, Quảng Bình vẫn đang là tỉnh nghèo, nhưng người dân nơi eo thắt miền Trung luôn mang trong mình những truyền thống quý báu mà các thế hệ đi trước đã tạo dựng nên để tiếp tục làm nên những điều diệu kỳ...

                                                                        Văn Hoàng