(QBĐT) - Chưa bao giờ số lượng đơn vị đến Sở Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) để làm thủ tục được cấp giấy phép khai thác vật liệu xây dựng nói chung, cát nói riêng lại đông như thời điểm hiện nay. Đây là tín hiệu vui chứng tỏ hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông trên địa bàn tỉnh ta đã dần đi vào nề nếp và đúng quy định của pháp luật; đồng thời tháo gỡ một phần khó khăn cho thực trạng khan hiếm nguồn nguyên liệu cát phục vụ nhu cầu xây dựng trong những tháng đầu năm 2014 này. Tuy nhiên, xung quanh việc cấp giấy phép này lại nảy sinh khá nhiều khó khăn vướng mắc rất cần được tháo gỡ.

Vật liệu xây dựng cát, sỏi thường phân bố chủ yếu ở lòng sông, các bãi bồi và doi cát giữa sông. Do đặc thù hệ thống sông ở tỉnh ta ngắn và dốc, chiều rộng hẹp, sông đổ trực tiếp ra Biển Đông nên phần hạ nguồn bị nhiễm mặn, cát và sỏi chỉ tập trung ở các sông nhánh, phần thượng nguồn các sông chính và thường thay đổi vị trí phân bố sau mùa mưa lũ.

Thời gian qua, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, nên tình trạng khai thác cát, sỏi lòng sông trái phép trên địa bàn tỉnh ta cơ bản được ổn định. Tuy nhiên, do nguồn cát lậu bị chặn lại, trong khi nguồn cát từ các mỏ hợp pháp không đủ khả năng đáp ứng cho nhu cầu thị trường đã gây nên tình trạng cung không đủ cầu và tăng giá liên tục trong những tháng đầu năm 2014. Giá cát xây dựng cao ngất ngưởng nhưng vẫn rất khan hiếm và không thể đáp ứng đủ nhu cầu phục vụ thi công các công trình giao thông, xây dựng, dân dụng trên địa bàn tỉnh hiện nay.

Chúng tôi đã có buổi làm việc với ông Trương Viết Cư, Trưởng phòng Tài nguyên Khoáng sản, Sở TN-MT được biết: Trên địa bàn tỉnh ta hiện có khoảng 30 mỏ cát xây dựng nằm trong quy hoạch nhưng chỉ có 3 mỏ được cấp giấy phép khai thác dài hạn và 1 mỏ đã hoàn tất hồ sơ trình UBND tỉnh cấp giấy phép khai thác. Chưa bao giờ số lượng đơn vị đến Sở TN-MT để làm thủ tục được cấp giấy phép khai thác cát lại đông như thời điểm những tháng đầu năm nay. Con số cụ thể đó là trên 20 đơn vị và cá nhân nhưng không phải hồ sơ nào cũng đủ điều kiện để được cấp phép.

Qua trò chuyện với một số lãnh đạo doanh nghiệp đang làm thủ tục cấp giấy phép hoạt động khoáng sản tại Sở TN-MT, chúng tôi được biết trình tự và thành phần hồ sơ cấp giấy phép khá phức tạp và tốn rất nhiều thời gian. Về thành phần hồ sơ cấp phép khai thác khoáng sản phải bao gồm đầy đủ 10 danh mục giấy tờ, văn bản; theo đó, thành phần hồ sơ cấp phép thăm dò khoáng sản cũng phải bao gồm đầy đủ 9 danh mục giấy tờ, văn bản tương tự và thành phần hồ sơ phê duyệt trữ lượng khoáng sản bao gồm 6 loại giấy tờ, văn bản khác. Theo các doanh nghiệp, thủ tục gây tốn kém và mất nhiều thời gian nhất trong quá trình làm thủ tục cấp giấy phép khai thác cát đó là quá trình thăm dò, đánh giá trữ lượng mỏ và có được giấy chứng nhận đầu tư.

Hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông trên địa bàn tỉnh ta cơ bản được ổn định.

Khi nhận được hồ sơ của tổ chức, cá nhân đầu tiên có nhu cầu thăm dò khoáng sản, Sở TN-MT thông báo công khai tên tổ chức, cá nhân đó, tên loại khoáng sản và vị trí khu vực đề nghị thăm dò tại trụ sở cơ quan và trên trang thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Sau khi thông báo công khai hồ sơ của tổ chức, cá nhân đầu tiên, Sở tiếp tục tiếp nhận và thông báo về hồ sơ đề nghị thăm dò khoáng sản của các tổ chức, cá nhân khác. Hết thời gian thông báo công khai và tiếp nhận hồ sơ nêu trên, trong trường hợp chỉ có một tổ chức, cá nhân nộp hồ sơ thì tổ chức, cá nhân đó được lựa chọn để cấp giấy phép thăm dò khoáng sản khi có đủ điều kiện theo quy định của Luật Khoáng sản. Trong trường hợp hết thời gian thông báo mà có từ 2 tổ chức, cá nhân trở lên đã đủ điều kiện quy định nộp hồ sơ thì tổ chức, cá nhân được lựa chọn để cấp giấy phép khi đáp ứng được nhiều nhất các điều kiện. Trường hợp các tổ chức, cá nhân đề nghị cấp giấy phép đều đáp ứng các điều kiện theo quy định nêu trên thì đơn vị nào nộp hồ sơ trước sẽ được lựa chọn để cấp giấy phép thăm dò khoáng sản.     

Nhằm tiếp tục ổn định tình hình hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông đúng quy định của pháp luật, đồng thời giải quyết thực trạng khan hiếm nguồn nguyên liệu cát, sỏi phục vụ nhu cầu xây dựng hiện nay, UBND tỉnh đã đồng ý chủ trương tạm thời cấp phép khai thác cát xây dựng cho các tổ chức, cá nhân ở những nơi cát thường tích tụ và thay đổi theo mùa với quy mô nhỏ lẻ.

Theo đó, hồ sơ cấp phép phải kèm theo báo cáo khảo sát địa chất vùng dự kiến xin khai thác chứng minh không có khoáng sản khác có giá trị cao hơn được Sở TN-MT xác nhận bằng văn bản. Khối lượng cát của một giấy phép không vượt quá 5.000m3, thời hạn khai thác của một giấy phép không quá 1 tháng và chỉ thực hiện trong mùa khô, sau đó tùy tình hình cụ thể UBND tỉnh sẽ xem xét cho gia hạn. Thực hiện chủ trương này và trên cơ sở hồ sơ đề nghị của các tổ chức và cá nhân, đến thời điểm hiện nay, Sở TN-MT và Môi trường đã thẩm định và trình UBND tỉnh cấp giấy phép tạm thời cho 10 tổ chức, cá nhân trên địa bàn toàn tỉnh; trong đó tại huyện Tuyên Hóa 2 giấy phép, Bố Trạch 6 giấy phép và Quảng Ninh 2 giấy phép.

Qua tìm hiểu thực tế, được biết cát, sỏi có diện tích phân bố hẹp, rải rác, không tập trung, chiều dày tầng cát mỏng khoảng từ 1 đến 1,5m, trữ lượng ít nên việc chọn diện tích có cát, sỏi lòng sông ổn định để thăm dò rất khó khăn. Bởi vậy, UBND tỉnh cần sớm cho chủ trương đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với một số điểm như: khu vực cát tại bãi Bơi, xã Tiến Hóa, huyện Tuyên Hóa; khu cát, sỏi tại bãi Lùi và bãi Cơm, xã Trường Xuân, huyện Quảng Ninh...

Các tổ chức, cá nhân đã được UBND tỉnh cho chủ trương khảo sát, lấy mẫu trên mặt để lựa chọn diện tích lập đề án thăm dò tại các khu vực quy mô nhỏ không tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản, thuộc quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2011-2015 tầm nhìn đến năm 2020 đã được UBND tỉnh phê duyệt thì hồ sơ đủ điều kiện cấp phép khai thác khoáng sản phải thực hiện theo đúng quy định tại Điều 59 của Luật Khoáng sản.

Tuy nhiên, để tháo gỡ kịp thời thực trạng khan hiếm nguồn nguyên liệu cát, sỏi phục vụ nhu cầu xây dựng hiện nay, việc cấp phép khai thác cát, sỏi tại thời điểm này cho vận dụng căn cứ vào Chỉ thị số 29/CT-TTg ngày 2-10-2008 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông. Cụ thể, thời gian cấp giấy khép khai thác cát sỏi lòng sông không quá 6 tháng, khối lượng cấp phép không quá 5.000 m3/năm thì tạm thời chưa phải tiến hành thăm dò, phê duyệt trữ lượng khoáng sản, chưa nộp giấy chứng nhận đầu tư và đề án cải tạo phục hồi môi trường, thiết kế khai thác mỏ và xác nhận vốn chủ sở hữu băng 30% tổng kinh phí đầu tư.

Theo đó, trong thời hạn 3 tháng kể từ khi có giấy phép khai thác, tổ chức hoặc cá nhân được cấp phép nói trên phải đồng thời tiến hành ngay và hoàn thành việc thăm dò, phê duyệt trữ lượng khoáng sản và bổ sung vào hồ sơ những danh mục giấy tờ, văn bản còn thiếu. Nếu trong thời hạn nêu trên mà tổ chức, cá nhân không thực hiện việc bổ sung các hạng mục hồ sơ theo quy định của pháp luật thì sẽ bị thu hồi giấy phép khai thác đã cấp và xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật.

Hiền Chi