(QBĐT) - Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp 9 năm kết thúc. Cả một luồng không khí của thời đại mới lồng lộng thổi vào trong đời sống, tâm tư của người dân miền Bắc XHCN sau giải phóng.

Những khúc ca hòa bình, những lệ tục mới như: cưới, hỏi, hội họp, liên hoan... được thay cho lề thói cổ hủ xưa, làm bộ mặt văn hóa xã hội đổi thay, mới mẻ và giàu sức sống. Vinh dự ấy đầu tiên thuộc về những địa phương có các đơn vị bộ đội, thanh niên xung phong về đóng quân trong dân.

Bảo Ninh, làng cát bên kia sông Nhật Lệ, là một trong những địa phương có diễm phúc ấy. Đơn vị bộ đội về đóng quân ở đây là Đoàn an dưỡng của Sư đoàn 325 anh hùng. Đó là những thương binh, bệnh binh, từng tham gia nhiều chiến trường, nhưng chủ yếu là chiến trường Điện Biên Phủ. Vì Sư đoàn 325 là một trong những chủ lực quân tham gia giải phóng Điện Biên trong 56 ngày đêm. Kết thúc chiến dịch, Sư đoàn này đã lui vào Quảng Bình, đóng quân tại khu đồi Lý Ninh, phía Tây Đồng Hới.

Lúc bấy giờ, chúng tôi là những trẻ nhỏ được các chú bộ đội dành cho những tình cảm vô cùng trìu mến. Và, cũng vì lý do đó mà chúng tôi hấp thu rất nhanh “Văn hóa Điện Biên” mà các chú từng tắm mình ở đó giờ đưa về đây ương trồng. Đêm đêm, chúng tôi tụ hội tại một địa điểm trong làng, có khi là sân đình, có khi là bãi cát, cũng có khi trong sân một nhà dân có diện tích tương đối rộng. Tại đây, các chú bộ đội đã thay nhau tập cho chúng tôi những bài hát về Điện Biên như: “Hò kéo pháo”, “Giải phóng Điện Biên”, “Qua miền Tây Bắc”. Những bài hát mẫu mực về Điện Biên một thời ấy các chú bộ đội đã hát vang trên những nẻo đường hành quân giờ "san" lại cho chúng tôi nên người tập, người hát đều sống lại trong trạng thái đầy náo nức.

Rồi các đội văn nghệ xóm, văn nghệ thôn, văn nghệ xã được thành lập. Trong những ngày lễ lớn, các đội văn nghệ đã thi tài nhau trên sân khấu tự lập. Đó là những ụ đất cao được rải ván hoặc che chắn bằng màn, rèm mượn từ những nhà dân. Những tiết mục như: “Múa sạp”, “Múa xòe”, “Hái hoa bắt bướm”... Những điệu cò lả, hò lơ, hát và múa si lượn... sản phẩm văn hóa Tây Bắc mà các chú bộ đội truyền lại cho chúng tôi thổi bùng ngọn lửa văn hóa mới trong người dân làng cát Bảo Ninh. Ngày nào cũng vậy, đi hát, đi múa văn nghệ đến 11, 12 giờ đêm mới về. Cha mẹ cũng không la mắng vì thấy rằng, đó là sinh hoạt lành mạnh và mang tính "thời thượng".

Do vậy, cho đến bây giờ, những bài hát về Điện Biên, làn điệu dân ca, những điệu múa dân gian vùng Tây Bắc mà chúng tôi thường gọi là “Văn hóa Điện Biên” vẫn còn thấm đượm trong tâm trí chúng tôi. Sau 2 năm sống trong lòng dân làng cát Bảo Ninh, cuối năm 1957, Đoàn an dưỡng Sư đoàn 325 sang đóng quân ở cửa biển Nhật Lệ. Nhưng chỉ từng ấy thời gian, “Văn hóa Điện Biên” đã thấm sâu và lan tỏa trong đời sống văn hóa người dân làng cát Bảo Ninh cho đến tận bây giờ.

Hồ Ngọc Diệp
(Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình)