.

Người Trung Nghĩa

.
07:38, Chủ Nhật, 06/09/2020 (GMT+7)
(QBĐT) - Trong thời Trịnh-Nguyễn phân tranh, ở phía bắc Lý Chính Đại Quan môn có một quai thành bảo vệ nhằm ngăn quân Trịnh vượt sông đánh vào hệ thống Lũy Thầy. Về sau, những người lính giữ quai thành này định cư, khai khẩn ruộng đồng lập nên làng Trung Nghĩa (xã Nghĩa Ninh, TP. Đồng Hới). Cho dù trải qua biến thiên của lịch sử, thì người Trung Nghĩa vẫn giữ nguyên hào khí cha ông để xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
 
Chuyện xưa, tích cũ
 
Theo cuốn sách “Đào Duy Từ với Lũy Thầy” của nhà nghiên cứu Nguyễn Tú và “Lịch sử Đảng bộ xã Nghĩa Ninh”, thì ở phía bờ bắc trước mặt Lý Chính Đại Quan môn (Võ Thắng quan, thôn Lệ Kỳ 1, xã Vĩnh Ninh, huyện Quảng Ninh) có một quai thành bảo vệ nhằm ngăn quân Trịnh vượt Rào Lũy áp vào cửa quan.
 
Ở đây, có một con mương bảo vệ quai thành, được gọi là mương Cá, nhưng kỳ thật trước đó, người ta gọi là Mang Cá-vì nó bí ẩn như mang cá. Đội quân trấn giữ quai thành được chọn lựa rất kỹ càng, họ phải tinh thông võ nghệ, sử dụng thành thạo các loại binh khí, bởi vì sau khi tiêu hao sinh lực đối phương thì được phép rút vào rừng, phân tán đánh phía sau lưng quân địch.
 
Khi quân Trịnh rút lui thì quay về giữ quai thành để bảo vệ cửa quan an toàn. Do trung thành với Chúa Nguyễn nên đội quân này được gọi là “Trung Nghĩa đội” do ông Đào Hữu Nghĩa chỉ huy. Về sau, họ định cư, khai khẩn đất đai, lập làng thì đổi tên “Trung Nghĩa đội” thành “Trung Nghĩa thôn” (nay là thôn Trung Nghĩa, xã Nghĩa Ninh, TP. Đồng Hới).
   Ông Đào Hữu Khuyến, Trưởng tộc họ Đào Hữu thắp hương cho tổ tiên tại đình làng Trung Nghĩa.
Ông Đào Hữu Khuyến, Trưởng tộc họ Đào Hữu thắp hương cho tổ tiên tại đình làng Trung Nghĩa.
Các bậc cao niên còn cho rằng, vùng đất phía tây và tây bắc làng Trung Nghĩa còn có những địa điểm mang tên “Dinh Mã” (đội kỵ binh), “Dinh Tượng” là nơi voi ở, “Dinh Lừa” là chỗ của lực lượng hậu cần vận chuyển lương thực, thực phẩm, vũ khí bằng lừa, trâu, bò hay “Giếng Đồn”… Đó là các dấu tích của những đội quân Chúa Trịnh lưu trú trong những lần tiến chiếm phương Nam về sau trở thành tên gọi lưu truyền trong dân gian.
 
Theo ghi chép từ gia phả các dòng tộc thì người dân làng Trung Nghĩa có nguồn gốc từ vùng Thanh Hóa, Nghệ An, trong đó có những họ chính như: Đào, Lê, Trần, Phạm, Nguyễn, Đặng, Đoàn... Riêng họ Đào được cho là một chi của Lộc Khê hầu Đào Duy Từ, sau này chia làm 3 nhánh là Đào Hữu, Đào Văn, Đào Viết.
 
Trải qua biến thiên của lịch sử, vùng đất này vốn có các tên gọi khác nhau như là Chính Thủy (Chính Thỉ), Trung Kiển, Trung Nghĩa. Nhưng tên làng Trung Nghĩa được người dân gìn giữ cho đến ngày hôm nay.
 
Ông Đào Hữu Khuyến, Trưởng tộc họ Đào Hữu ở thôn Trung Nghĩa 3 cho biết: Dòng họ vào định cư sớm nhất ở làng Trung Nghĩa là họ Đào, vì vậy, trong dân gian và các dòng họ cùng sinh sống nơi đây đều xác nhận Thành hoàng có sắc phong “Đào Đại lang chi thần” Đào Thế Đạo, thủy tổ họ Đào làng Trung Nghĩa.
 
Tương truyền, sau này, đến thế hệ thứ 4, để có thêm diện tích canh tác cho người dân, đặc biệt là đất trồng lúa nước, Thành hoàng đã báo mộng cho ông Đào Hữu Nghĩa khai khẩn thêm đất đai, mở rộng làng mạc, vườn tược để Trung Nghĩa ngày càng trù phú.
 
Đi giữa cánh đồng Hói Đâu, ngóng về Võ Thắng quan phía bên kia Rào Lũy, có lẽ ký ức về các bậc tiền nhân đang ùa về như nhắn nhủ với ông Đào Hữu Khuyến và hậu thế tiếp tục bồi đắp, tạo dựng cho vùng đất này.
 
Mảnh đất tình người
 
Làng Chính Thủy, danh xưng này có từ năm 1555 và được tiến sỹ Dương Văn An nhắc đến trong sách “Ô Châu cận lục”, như vậy tính đến nay đã hơn 460 năm. Trong thời gian đó, mảnh đất này đã tạo dựng nên lớp người can trường, thủy chung, trung nghĩa cùng với dân làng Phương Xuân, Mỹ Cương, Phú Vinh, Thuận Đức bồi đắp cho quê hương Nghĩa Ninh ngày càng giàu đẹp.  
 
Trước đây, làng Trung Nghĩa có 6 xóm, gồm: Cựa Trà, Cựa, Giếng, Cống, Cày, Lòi. Sau thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Nhà nước có chủ trương mở rộng diện tích đất canh tác và tránh lũ nên người dân Trung Nghĩa lập nên xóm Vòm.
  Đường vào trung tâm xã Nghĩa Ninh, TP. Đồng Hới.
Đường vào trung tâm xã Nghĩa Ninh, TP. Đồng Hới.
Là nơi quần tụ của các dòng họ nên Trung Nghĩa là nơi gìn giữ được những nét văn hóa xưa như: lễ cầu nông, lễ đóng cửa truông, các điệu hát dân ca, những công trình kiến trúc cổ xưa… ghi dấu một thời binh lửa.
 
Được dựng xây bởi những con người có nguồn gốc khác nhau nên xã Nghĩa Ninh có bề dày truyền thống, chịu thương chịu khó từng bước thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới trên quê hương yêu dấu của mình. Với địa bàn rộng lớn, quy mô dân số đông nên năm 2004, thể theo nguyện vọng của người dân, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nghị định chia tách xã Nghĩa Ninh (hiện toàn xã có 1.302 hộ với 5.400 nhân khẩu-P.V) và thành lập phường Bắc Nghĩa.
 
Từ đó, xã Nghĩa Ninh vóc dáng mới với các thôn: Trung Nghĩa (từ 1 đến 6), Thuận Hóa, Rẫy Cau, Ba Đa. Để phát triển kinh tế, người dân nơi đây tập trung sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ…, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phồn vinh, gia đình no ấm.
 
Ông Đào Hữu Luyện, Bí thư Đảng ủy xã Nghĩa Ninh cho biết: Thời gian qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Nghĩa Ninh đã phát huy truyền thống đoàn kết, nỗ lực hoàn thành cơ bản các mục tiêu, nhiệm vụ nghị quyết đại hội Đảng bộ xã đã đề ra. Trên địa bàn xã đã hình thành vùng sản xuất lúa chất lượng cao; phát triển chăn nuôi theo hướng bán công nghiệp và các mô hình vườn đồi, vườn nhà, vườn rừng; xây dựng cụm công nghiệp; tạo điều kiện để các cơ sở kinh doanh, dịch vụ mở rộng quy mô hoạt động… từ đó nâng cao thu nhập cho người lao động.
 
Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2015-2020, đến nay, Nghĩa Ninh giữ vững 19/19 tiêu chí đã đạt được, phấn đấu đến cuối năm 2020 xã sẽ đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao.
 
Đến Trung Nghĩa nói riêng và xã Nghĩa Ninh trong những ngày tháng Tám, có thể cảm nhận được sự đổi thay trên mảnh đất có bề dày truyền thống và sắc diện của những con người chân chất, mộc mạc. Từ thủy tổ của các dòng họ đã lan tỏa sự sẻ chia, hỗ trợ lẫn nhau trong mấy trăm năm qua, sẽ là động lực để người dân nơi đây tiếp tục vun đắp xây dựng quê hương.
 
Trần Minh Văn
 
,
  • Đường lên no ấm...

    (QBĐT) - Khoảng 15 năm về trước, các xã miền núi, biên giới huyện Lệ Thủy thực sự là vùng đất xa xôi đối với những người miền xuôi vì ngăn sông cách núi. Nhưng giờ đây, những vùng đất ấy đang xích lại gần hơn nhờ những con đường huyết mạch xuyên qua rừng già, giúp bà con có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

    30/08/2020
    .
  • Khát vọng thoát nghèo của Kim Thủy

    (QBĐT) - Kim Thủy là xã miền núi rẻo cao của huyện Lệ Thủy. Những năm qua, công cuộc xóa đói, giảm nghèo đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng tại địa phương. Thành quả ấy không chỉ nhờ vào sự quan tâm, hỗ trợ của Đảng, Nhà nước bằng những chính sách thiết thực mà còn có sự cố gắng nỗ lực, vươn lên thoát nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Nhưng, trong hành trình thoát nghèo ấy, Kim Thủy vẫn còn những khó khăn, thách thức để đích đến với ấm no vơi bớt nhọc nhằn…

    24/08/2020
    .
  • Những hùng quan trên đất Quảng Bình

    (QBĐT) - "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân" (một dải Hoành Sơn dung thân muôn đời) câu sấm của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã gợi mở cho Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng vào trấn thủ đất Thuận Hóa rồi từ đó mở mang bờ cõi phía Nam.

    23/08/2020
    .
  • "Hạnh phúc sáng tô non sông Việt Nam"

    (QBĐT) - Đó là câu kết của bài hát "Mười chín tháng Tám" của cố nhạc sỹ Xuân Oanh sáng tác vào ngày 19-8-1945, khi ông có mặt trong đoàn người biểu tình tiến về Nhà hát lớn tại Thủ đô Hà Nội. 75 năm qua, ca khúc tiếp tục cổ vũ, nhắc nhở mọi thế hệ người dân Việt Nam về quá khứ hào hùng của dân tộc.

    19/08/2020
    .
  • Tự hào vùng quê cách mạng

    (QBĐT) - Quảng Thanh là vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Chi bộ Lộc Điền ra đời (1-1937) đã lãnh đạo nhân dân địa phương đứng lên đấu tranh giành chính quyền.

    02/09/2020
    .
  • Võ Ninh - Đất anh hùng

    (QBĐT) - Cuốn "Lịch sử Đảng bộ xã Võ Ninh" đã ghi lại những dòng trang trọng: "Rạng sáng ngày 23-8-1945 khi lệnh khởi nghĩa ban bố, cả không gian rộn vang tiếng trống, tiếng hô khẩu hiệu và tiếng chân rầm rập.

    02/09/2020
    .
  • Nghĩa tình trên quê hương Hóa Tiến anh hùng

    (QBĐT) - Với núi cao, vực sâu, con người nghĩa tình, xã Hóa Tiến (Minh Hóa) được Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đặt đại bản doanh trong những năm chiến tranh ác liệt nhất. 

    01/09/2020
    .
  • Từ "hạt giống đỏ" cách mạng Đại tướng gieo…

    (QBĐT) - Sinh ra và lớn lên ở làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, chàng thanh niên yêu nước Võ Nguyên Giáp chính là người đã gieo những "hạt giống đỏ" đầu tiên, giúp phong trào đấu tranh cách mạng lan rộng ra cả huyện, tỉnh, góp phần làm nên cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 đi đến thắng lợi.

    01/09/2020
    .