.

Cửa biển Nhật Lệ

.
07:06, Thứ Bảy, 18/04/2020 (GMT+7)
(QBĐT) - Cửa biển Nhật Lệ cách trung tâm thành phố Đồng Hới chừng 3km về phía đông bắc. Đây là nơi tận cùng của con sông cùng tên bắt nguồn từ đỉnh Trường Sơn phía tây Quảng Bình đổ ra biển. Cửa biển Nhật Lệ là di tích lịch sử và danh thắng cấp quốc gia theo Quyết định số 97/QĐ ngày 21-1-1992 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa-Thông tin nay là Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch.
 Tượng phù điêu ghi dấu ngày 16-6-1957 Bác Hồ đã tắm biển trong dịp Người vào thăm Quảng Bình. Ảnh: Tiến Hành
Tượng phù điêu ghi dấu ngày 16-6-1957 Bác Hồ đã tắm biển trong dịp Người vào thăm Quảng Bình. Ảnh: Tiến Hành
Theo sử cũ chép thì tên cửa biển Nhật Lệ có từ thời Lý và có nhiều tên gọi khác nhau như “Trú Nha”, “Cửa Sài”… Cửa biển Nhật Lệ vừa là di tích lịch sử vừa là một danh thắng nổi tiếng của Quảng Bình. Những năm đầu của thế kỷ thứ XI, cửa biển Nhật Lệ là nơi diễn ra những trận giao chiến quyết liệt giữa hai quốc gia Đại Việt và Chiêm Thành. Năm 1044, vua tôi Chiêm Thành quấy nhiễu biên cương phía Nam, vua Lý Thái Tông phải thân chinh đi đánh dẹp, thủy quân nhà Lý tập kết ở cửa biển Nhật Lệ. 
 
Năm 1069, trước tình hình nhà Tống (Trung Quốc) phối hợp với Chiêm Thành âm mưu xâm lược Đại Việt ở cả hai phía bắc và nam, vua Lý Thánh Tông trước đánh dẹp Chiêm Thành, sau cự Tống. Vua sai Lý Thường Kiệt làm tiên phong và tự mình thân chinh chỉ huy thủy quân tiến vào cửa biển Nhật Lệ, đánh thẳng vào kinh đô Chiêm Thành. Giai đoạn này, cửa biển Nhật Lệ (Đồng Hới) thuộc châu Địa Lý. Sách Đại Nam Nhất Thống Chí chép: “Vua đi đánh Chiêm Thành đến mũi Ma Cô, vụng Hà Não đóng quân ở cửa biển Trú Nha" (cửa biển Nhật Lệ).
 
Năm 1407, đời Trần Giản Định, tháng 6, Đặng Tất từ Nghệ An tiến vào Tân Bình, đánh tan quân Phạm Thế Căng ở cửa biển Nhật Lệ, đuổi theo đến cửa biển An Đại thì bắt sống được (1). 
 
Năm 1470, Lê Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, thủy quân tập kết ở cửa biển Nhật Lệ, đề thơ tức cảnh "Nhật Lệ hải tấn”:
 
Liễu khóa lên thuyền độ vĩ lư
Phiêu phiêu chính phái trú Hà Cừ
Sa hàn địa lão tà dương ngạn
Sương lẫm phong phi túc thảo khư
Long ngự cửa truyền tiên lý tích
Kinh phong do ký hậu trần thự.
Dịch nghĩa:
Trời sáng thuyền vua tới cửa sông
Hà Cừ phất phới đấng quân hồng
Đất cằn cát lạnh tà soi bến
Sương gió gò hoang ngọn cỏ hồng
Vua ngự còn thuyền tích sự ký
Quân hùng mãi chép chuyện thời Trần
Tuần Nam nay chỉ theo người trước
Mở rộng biên cương vạn dặm hồng
 
Trong suốt 50 năm dưới thời Trịnh-Nguyễn phân tranh, cửa biển Nhật Lệ có một vị trí rất quan trọng mà bên nào cũng quyết giữ lấy, vì vậy, nơi đây đã trở thành chiến trường ác liệt giữa hai thế lực phong kiến Đàng Trong, Đàng Ngoài.
 
Năm 1631, Đào Duy Từ vạch kế hoạch cho chúa Nguyễn tự đôn đốc xây lũy Trấn Ninh từ cửa biển Nhật Lệ đến chân núi Đầu Mâu, lấy sông hói, khe suối mé ngoài làm hào… lại lấy xích sắt chắn ngang của Nhật Lệ và Minh Linh (2). Năm 1633, Nguyễn Hữu Dật đắp lũy Trường Sa thuộc xã Cừ Hà để chống quân Trịnh tấn công bằng đường biển. Lũy bắt đầu từ cửa biển Nhật Lệ chạy theo ven biển đến xã Gia Ninh (huyện Quảng Ninh). Cũng năm này, chúa Trịnh là Trịnh Tráng cất quân đánh chúa Nguyễn, rước vua Lê đi cùng để khuếch trương thân thế. Chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Nguyên đem quân chống giữ đóng quân tại cửa biển Nhật Lệ, quân Trịnh đánh lâu không được phải rút lui (3).
Bên cửa biển Nhật Lệ hôm nay. Ảnh: Tiến Hành
Bên cửa biển Nhật Lệ hôm nay. Ảnh: Tiến Hành
Năm 1672, Trịnh Tạc cùng đại quân và vua Lê cùng đi, tiến đánh quân Nguyễn. Đây là trận đánh lớn nhất ở cửa biển Nhật Lệ trong suốt 50 năm chiến tranh giữa hai họ Trịnh-Nguyễn. Trong trận này, chúa Nguyễn Phúc Tần huy động 20 vạn quân, cử hoàng tử tâm phúc là Nguyễn Phúc Hiệp làm nguyên soái, sai tướng Nguyễn Hữu Dật đóng giữ lũy Trường Sa, Tài Lễ đem chiến thuyền và đóng cọc giữ ở cửa biển Nhật Lệ (4).
 
Trong cuộc chiến giữa Tây Sơn-chúa Nguyễn (1787-1802), tháng 1 năm Nhâm Tuất (1802), vua Tây Sơn sai Thiếu úy Đặng Văn Tất và Đô Đốc Lực đem 100 chiến thuyền chặn ngang cửa biển Nhật Lệ (5)…
 
Cửa biển Nhật Lệ là nơi thực dân Pháp hai lần tấn công và đổ quân lên thành phố Đồng Hới (19-7-1885 và 27-3-1947) nhưng chúng đều gặp phải tinh thần chiến đấu ngoan cường, dũng cảm của quân và dân ta. Ngày 18-8-1954, thi hành Hiệp định Giơnevơ, quân viễn chinh Pháp buộc phải lên tàu rút ra cửa biển Nhật Lệ. Đặc biệt, cửa Nhật Lệ vinh dự được Bác Hồ nghỉ lại và tắm biển trong dịp Người vào thăm quân dân Quảng Bình và đặc khu Vĩnh Linh ngày 16-6-1957.
 
Ngày 30-6-1964, biệt kích người nhái của Mỹ-ngụy lén lút đổ quân lên cửa biển Nhật Lệ đã bị quân dân ta đánh trả quyết liệt. Cửa biển Nhật Lệ trong chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ là cảng biển rất quan trọng, là nơi có tàu thuyền vận chuyển lương thực, vũ khí từ Bắc vào chi viện cho chiến trường miền Nam. Nơi đây đế quốc Mỹ đã tập trung đánh phá ác liệt. Các trận thủy lôi bom từ trường ném xuống nơi đây nhưng vẫn không ngăn được mạch máu giao thông trên sông, trên biển với những tấm gương anh hùng liệt sỹ: Trương Pháp, mẹ Suốt, Nguyễn Thị Khíu…
 
Cửa biển Nhật Lệ là một trong những thắng cảnh của tỉnh Quảng Bình. Năm 1809-1813, đại thi hào Nguyễn Du làm cai bạ ở Quảng Bình đã có câu thơ miêu tả cảnh hoàng hôn của cửa biển: “Buồn trông cửa biển chiều hôm/Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa". Cảnh đẹp của cửa biển đã đi vào thơ ca, vùng sông nước trên bến dưới thuyền tấp nập. Bãi tắm Nhật Lệ trong xanh ngày càng thu hút du khách muôn phương về với Đồng Hới, với cửa biển Nhật Lệ của thành phố hoa hồng.
 
 Tạ Đình Hà
 
(1) (2) Đại Nam Thực lục Tiền Biên (NXB Sử học,  Hà Nội 1962. Quyển I)
 
(3) (4) Lê Quý Đôn, Phủ Biên Tạp Lục (NXBKHXH, Hà Nội, 1977; trang 35,37,38)
 
(5) Bách khoa toàn thư, Chiến tranh Tây Sơn-Chúa Nguyễn (1787-1802)
 
,
  • Hàu Quán Hàu

    (QBĐT) - Hàng trăm năm qua, người dân Quán Hàu (Quảng Ninh) vẫn tự hào về sản vật mà thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho mảnh đất neo mình bên dòng Nhật Lệ. Việc phát triển nuôi trồng hàu bản địa, tạo phương kế ổn định dài lâu, góp phần xây dựng và quảng bá thương hiệu hàu Quán Hàu là điều mà chính quyền và người dân địa phương rất tâm huyết, kỳ vọng!

    31/03/2020
    .
  • Phát triển thương hiệu mật ong Minh Hóa

    (QBĐT) - Mật ong Minh Hóa từ lâu nổi tiếng bởi chất lượng thơm ngon và là sản phẩm được định hướng sẽ gắn liền với phát triển du lịch của huyện. Tuy nhiên, để thương hiệu "Mật ong Minh Hóa" vươn xa, ngoài nỗ lực của người nuôi ong, cần có cơ chế hỗ trợ từ nhiều phía…

    29/03/2020
    .
  • Thăm miếu thờ danh nhân văn hóa Dương Văn An

    (QBĐT) - Vùng đất Lệ Thủy đã sản sinh ra nhiều bậc danh nhân, làm rạng danh cho quê hương, đất nước, trong đó phải kể đến danh nhân văn hóa Dương Văn An. Hiện, miếu thờ của ông nằm ở thôn Tuy Lộc, xã Lộc Thủy (Lệ Thủy) và đã được UBND tỉnh công nhận là di tích lịch sử-văn hóa cấp tỉnh.

    27/03/2020
    .
  • Kỳ vọng... Châu Hóa

    (QBĐT) - Châu Hóa, mảnh đất phía hữu ngạn sông Gianh, một thời "cách sông trở đò" với những ký ức đói nghèo, giờ đã lùi xa vào quá khứ. Hành trình để "bồi đắp" nên một Châu Hóa như ngày hôm nay là cả một chặng đường dài.

    26/02/2020
    .
  • Chuyện ghi ở Khe Khế…

    (QBĐT) - Rất nhiều lần tôi đã đi ngang qua vùng đất ấy, nhưng vẫn thiếu một chữ duyên để có thể nán lại lâu hơn, dù nơi đó có những nếp nhà sàn, chén rượu ngọt đến mềm môi, đắm say lòng người. Cho đến hôm nay, nghe câu chuyện về những con người đã kiên cường bám đất, bám bản nỗ lực thoát nghèo, xây dựng bản văn hóa mới nơi đại ngàn hùng vĩ giữa bao bộn bề khó khăn, tôi quyết định trở lại bản Khe Khế, xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy một lần nữa…

    22/03/2020
    .
  • Đức Ninh Đông... từ làng lên phố

    (QBĐT) - Thành lập vào năm 2004 theo Nghị định số 07/NĐ-CP của Chính phủ, phường Đức Ninh Đông có nguồn gốc thuộc một ngôi làng nổi tiếng của xã Đức Ninh (TP. Đồng Hới). Từ làng lên phố, Đức Ninh Đông đổi thay "kỳ diệu" sau 16 năm. 
     
    20/03/2020
    .
  • Suối Bang ngày mới!

    (QBĐT) - Tiếp nhận suối Bang sau nhiều lần đổi chủ và đang trong tình trạng bị cày xới dở dang từ nhà đầu tư cũ, Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Thịnh tràn đầy quyết tâm mang lại một diện mạo mới cho suối Bang. Những ngày tháng 3-2020, suối Bang đã có sự đổi thay ngoạn mục, mở ra kỳ vọng mới!

    15/03/2020
    .
  • Giấc mơ "gạo không hóa chất"

    (QBĐT) - Sau hành trình dài với nhiều băn khoăn, trăn trở trên con đường lập nghiệp, năm 2016, anh nông dân Nguyễn Thanh Hương (sinh năm 1972, xã Quảng Hòa, thị xã Ba Đồn) quyết định trở về với cánh đồng quê hương. Chỉ sau 4 năm, anh đã có một cơ ngơi đáng nể với 11ha lúa và sản phẩm gạo an toàn, được thị trường đón nhận. Không dừng lại ở đó, anh đang ấp ủ giấc mơ "gạo không hóa chất" nhằm đưa thương hiệu gạo Quảng Hòa vươn xa!

    12/04/2020
    .