.

Nghề đan lát của người Vân Kiều ở Trường Sơn: Khắc khoải chờ truyền nhân

.
12:34, Chủ Nhật, 27/01/2019 (GMT+7)

(QBĐT) - Ngoài những nét văn hóa đặc trưng, người Vân Kiều ở xã Trường Sơn (Quảng Ninh) hiện vẫn còn lưu giữ nghề đan lát. Nhưng, những “nghệ nhân” cuối cùng ở đây đang đau đáu nỗi lo mất dần nghề truyền thống của tổ tiên khi không tìm được truyền nhân…

Gìn giữ nghề xưa

Nghề đan lát bằng mây tre của người Vân Kiều ở xã Trường Sơn đã có từ lâu đời. Từ nguyên liệu mây tre trong rừng, với đôi bàn tay khéo léo của mình, người Vân Kiều đã tạo nên những sản phẩm đan lát đặc sắc, tinh tế và bền chắc, phục vụ nhu cầu đời sống sinh hoạt hàng ngày, như: pa điền xang (mâm mây đựng cơm), a chói (gùi), a dăng (gùi đeo nhỏ), ưk khău (đồ dùng bỏ cơm nếp), a đư (dụng cụ để đựng dao đi rừng), tà ving (mẹt sàng sảy), a điền (típ đựng cơm đi rừng)…

Ông Lê Hồng Na luôn nỗ lực tìm kiếm truyền nhân cho nghề đan lát truyền thống của người Vân Kiều.
Ông Lê Hồng Na luôn nỗ lực tìm kiếm truyền nhân cho nghề đan lát truyền thống của người Vân Kiều.

Ông Lê Hồng Na (62 tuổi), trú ở bản Cây Cà, một người nổi tiếng đan lát giỏi trong cộng đồng người Vân Kiều cho biết: “Trước đây, cuộc sống của người Vân Kiều còn rất hoang sơ, trong nếp nhà sàn, những vật dụng phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày tất thảy đều do chính tay họ tự làm lấy. Những chàng trai Vân Kiều ngày xưa khi cái chân biết đi rừng, cái tay biết cầm rựa phát rẫy thì hầu như ai cũng đã biết đan lát”.

Hơn 40 năm trước, với bản tính thông minh, siêng năng và chịu khó quan sát những “nghệ nhân” đan lát giỏi trong bản, sau một vài lần mày mò, chàng thanh niên Vân Kiều Lê Hồng Na đã có thể nắm vững các kỹ thuật đan lát và tự đan cho mình những vật dụng phục vụ cho cuộc sống.

Với ông Na, nghề đan lát là truyền thống tốt đẹp của người Vân Kiều, giữ lại nghề là giữ lại mỹ tục, văn hóa, cội nguồn tổ tiên. Vậy nên, suốt 40 năm qua, dù nghề đan lát không đủ nuôi sống gia đình; trong các bản làng số người làm nghề này cũng thưa dần thì ông Na vẫn chưa một ngày ngơi nghỉ, vẫn miệt mài gìn giữ nghề xưa của tổ tiên.

Theo ông Na, nghề đan lát khó nhất là tạo hoa văn. Hoa văn không chỉ làm đẹp mà còn giúp cho sản phẩm chắc chắn, dùng lâu hơn các sản phẩm không có hoa văn. Một cụm hoa văn được trình bày, trang trí hợp lý, vừa có ý nghĩa thẩm mỹ, thực dụng, vừa mang dấu ấn tín ngưỡng nguyên sơ trong nghề đan lát của người Vân Kiều.

Đó là thờ vạn vật hiển linh theo dạng tín ngưỡng Tô tem giáo, thờ thần linh và mong muốn các vị thần giúp cho con người yên ổn làm ăn, sinh sống, cho vạn vật sinh sôi, nảy nở, mùa màng tươi tốt, sự sống con người cũng được bảo vệ…

Vắng bóng truyền nhân

Như mạch nước ngầm, nghề đan lát truyền thống vẫn âm thầm “chảy” trong cộng đồng người Vân Kiều ở xã Trường Sơn từ bao đời nay. Thế nhưng, theo ông Nguyễn Văn Tráng, Chủ tịch Ủy ban MTTQVN xã Trường Sơn, hiện khắp các bản làng của người Vân Kiều ở xã Trường Sơn cũng chỉ còn lại 2 người thường xuyên làm nghề đan lát. Ngoài ông Na, người còn lại là già làng Hồ Thư (75 tuổi) ở bản Dốc Mây, sát biên giới Việt-Lào.

Nhờ tâm huyết muốn gìn giữ nghề xưa của tổ tiên, ông Namay mắn được Dự án Mê Kông về bảo tồn, phát triển văn hóa, bản sắc đồng bào dân tộc thiểu số đặt hàng làm các sản phẩm. Còn đối với già làng Hồ Thư, do bản Dốc Mây nằm biệt lập sát biên giới Việt-Lào, cách trung tâm xã 2 ngày đường đi bộ, người dân chưa tiếp cận nhiều các vật dụng tiện lợi từ miền xuôi, nên nghề đan lát vẫn còn “đất” sống.

“Miềng làm vì niềm đam mê, chứ nghề này không đủ sống. Dân bản đi làm thuê một ngày công gần 300.000 đồng, miềng ngồi đan phải mất mấy ngày mới ra một sản phẩm, bán cho dự án 500.000 đồng, tính ra một ngày chỉ được 85.000 đồng.

Trước đây, khi chưa có đặt hàng của dự án, cứ 6 tháng làm, miềng lại mang sản phẩm đi bán một lần ở Quảng Trị, hoặc vùng Vân Kiều ở miền Tây huyện Lệ Thủy, có khi sang cả Lào. Mỗi chuyến như vậy được không quá 5 triệu đồng, chia cho 6 tháng thì rất ít”, ông Na chia sẻ.

Chiếc pa điền xang (mâm mây đựng cơm) tinh tế, tiện dụng của người Vân Kiều ở xã Trường Sơn.
Chiếc pa điền xang (mâm mây đựng cơm) tinh tế, tiện dụng của người Vân Kiều ở xã Trường Sơn.

Do thu nhập quá thấp nên nghề đan lát của người Vân Kiều ở xã Trường Sơn hiện đang đứng trước nguy cơ thất truyền. Ông Na cho biết, ông đã nhiều lần tìm những người có năng khiếu đan lát ở bản Cây Cà và nhiều bản khác ở Trường Sơn nhưng đều rất khó.

“Miềng đã tìm mấy người, dạy họ học, nhưng có 1 người học 1 tuần rồi bỏ, 1 người từ chối ngay ban đầu. Một số thanh niên khác thì nói, bữa nay mấy ai dùng cái đồ đan lát thủ công thô sơ nữa. Vậy nên, giờ không ai theo miềng giữ gìn nghề đan lát truyền thống của người Vân Kiều nữa rồi!”, ông Na buồn rầu nói.

Cuộc sống hiện đại đã len lỏi đến các bản làng, nồi cơm điện ủ cơm cả ngày, cái mâm nhôm, cái rá nhựa tiện dụng đã chiếm lĩnh chỗ của “pa điền xang”, nên những thứ ông Na làm ra, bây giờ chính ngay người Vân Kiều còn ít dùng. Thành ra, nghề đan lát cứ thế mai một dần.

“Miềng có 4 người con gái, cũng muốn truyền dạy cho chúng khi trai bản không ai muốn học nghề đan lát nữa, nhưng rồi con gái miềng cũng nói đi làm thuê kiến tiền nhiều hơn việc này. Tìm người thực sự đam mê để truyền nghề đan lát hiện nay thiệt là khó khăn!”, ông Na thở dài...

Phan Phương
 

,
  • Ấn tượng Trường Sơn

    (QBĐT) - Hồ Thị Thi, nữ trưởng bản PLoang, xã Trường Sơn (Quảng Ninh) "hò hẹn" cùng tôi: "Mời cán bộ miền xuôi lên thăm bản. Đồng bào Vân Kiều Trường Sơn bữa nay khá no ấm rồi. Một năm đi qua với những dấu ấn đáng nhớ trên con đường xóa đói giảm nghèo".

    21/01/2019
    .
  • Mãi còn đó người anh hùng trên cổng gió Cha Lo

    (QBĐT) - Là lính biên phòng, tôi ao ước được 1 lần đặt chân đến Cha Lo (xã Dân Hóa, huyện Minh Hóa) để cảm nhận được khí phách anh hùng của những người lính biên phòng Quảng Bình.

    19/01/2019
    .
  • Sức trẻ lên rừng xuống biển

    (QBĐT) - Ngày đầu năm mới 2019, Đoàn Thanh Sơn, Tổng đội trưởng Tổng đội Thanh niên xung phong xây dựng kinh tế (TNXPXDKT) Quảng Bình đưa tôi lên thăm Làng Thanh niên lập nghiệp (TNLN) Trường Xuân.

    13/01/2019
    .
  • "Giữ lửa" hò khoan làng biển

    (QBĐT) - Trong chín làn điệu hò khoan Lệ Thủy, xã Ngư Thủy Nam có 2 làn điệu mang đặc trưng của vùng biển là hò khơi và hò nậu xăm. Trải qua bao thăng trầm, biến cố, hai làn điệu này vẫn được lưu truyền đến bây giờ.

    10/01/2019
    .
  • Dòng họ được vinh danh khoa bảng

    (QBĐT) - Lịch sử khoa cử Việt Nam trong thời kỳ nhà Nguyễn, kể từ lúc khởi thi khoa thi Hương năm Quý Dậu (1813) đến khoa thi Hội năm Canh Tuất (1910), có 295 vị đỗ đạt.

    09/01/2019
    .
  • Tấm bia đá cổ răn dạy con cháu của vị quan thanh liêm

    (QBĐT) - Trong khuôn viên khu lăng mộ dòng họ Đặng ở xã Mai Thủy (Lệ Thủy) có một tấm bia đá ghi lời răn dạy cháu con, ra đời cách đây đã 266 năm.

    06/01/2019
    .
  • Xem những bức ảnh quý hiếm về Đại tướng Võ Nguyên Giáp

    Những khoảnh khắc đầy xúc cảm khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp bên nhạc sĩ Văn Cao, Phó Đức Phương, nhà thơ Hữu Thỉnh, nhà sử học Phan Huy Lê, Trần Văn Giàu… đang được trưng bày tại Hà Nội.
     
    03/01/2019
    .
  • Ngày mới ở làng chiến đấu xưa

    (QBĐT) - Về thăm Cự Nẫm (huyện Bố Trạch) trong tiết xuân ấm áp, chúng tôi ngỡ ngàng bởi "ngôi làng một đêm" anh dũng, kiên cườngtrong cuộc kháng chiến chống Mỹ năm xưa, nay đã thực sự đổi mới muôn màu, ấm no hiện hữu.

    01/01/2019
    .